Tóm tắt văn bản sau: 

Sau hiệp ước Nhâm Tuất,triều đình Huế tập trung lực lượng đàn áp các cuộc khởi nghĩa của nông dân ở Bắc Kì và Trung Kì,ngăn cản phong trào kháng chiến của nhân dân ở Nam Kì.Lợi dụng sự bạc nhược đó,năm 1867,thực dân Pháp đánh chiếm 3 tỉnh miền Tây Nam Kì,cuộc kháng chiến chống Pháp của nhân dân vẫn tiếp diễn ngày càng mạnh mẽ. 

Nguyễn Trung Trực lãnh đạo nghĩa quân từ căn cứ Hòn Chông vượt biển tập kích đồn Kiên Giang.Khi bị giặc bắt,đưa ra chém,ông vẫn khảng khái tuyên bố:”Bao giờ người Tây nhổ hết cỏ nước Nam thì mới hết người Nam đánh Tây”. 

Được sự ủng hộ của đông đảo nhân dân,Trương Định(1820-1864) đã lãnh đạo nghĩa lập căn cứ Gò Công,Tân Phước,anh dũng chiến đấu chống giặc.Do có chỉ điểm và bị tấn công bất ngờ,Trương Định bị thương,ông đã rút gươm tự sát để bảo toàn khí tiết.Con trai ông là Trương Quyền tiếp tục đưa quân lên Tây Ninh lập căn cứ,chiến đấu thêm một thời gian nữa. 

Một số nhà nho như Nguyễn Đình Chiểu,Phan Văn Trị,...đã dùng thơ văn lên án tội ác của giặc và chế giễu bọn tay sai bán nước,ca ngợi gương chiến đấu hi sinh của nghĩa quân. 

Ở miền Đông,phong trào kháng chiến tiếp tục bùng nổ trở lại.Nguyễn Hữu Quân bị bắt đi đày,sau đó mới được thả về lại tiếp tục chống Pháp.Khi bị giặc bắt lần thứ hai và đưa ra hành hình,ông vẫn ung dung làm thơ,khẳng định tinh thần yêu nước,bất khuất của mình.