Lê Minh Khuê là một nhà văn nữ chuyên viết truyện ngắn với phong cách viết dung dị, nữ tính và mang dấu ấn rất riêng. Các tác phẩm của bà luôn là sự phản ánh cuộc sống một cách chính xác, chân thực nhưng không kém phần lãng mạn, đồng thời lại rất sâu sắc và giàu ý nghĩa. Trong kháng chiến chống Mĩ, tác phẩm của bà thường viết về cuộc sống, chiến đấu của tuổi trẻ trên tuyến đường Trường Sơn qua hình tượng những người lính và những cô gái thanh niên xung phong. Trong đó, tiêu biểu là truyện ngắn “Những ngôi sao xa xôi”. Đây là một trong những tác phẩm đầu tay làm nên tên tuổi của Lê Minh Khuê. Truyện được sáng tác năm 1971, trong giai đoạn cuộc kháng chiến chống Mỹ diễn ra vô cùng khốc liệt. Khi đó, nhà văn Lê Minh Khuê tham gia với vai trò thanh niên xung phong, hoạt động trên tuyến đường Trường Sơn. Truyện đã khắc họa thành công hình ảnh những cô gái thanh niên xung phong trên tuyến đường Trường Sơn thời đánh Mĩ với những vẻ đẹp về tâm hồn, phẩm chất, để lại ấn tượng sâu sắc trong lòng người đọc.

“Những ngôi sao xa xôi” là câu chuyện kể về cuộc sống, chiến đấu của ba cô gái thanh niên xung phong trong tổ trinh sát mặt đường trên một cao điểm ở tuyến đường Trường Sơn. Họ gồm có hai cô gái còn rất trẻ là Phương Định và Nho, còn chị Thao thì lớn tuổi hơn một chút. Công việc hàng ngày của họ là quan sát địch ném bom, đo khối lượng đất đá cần san lấp vào hố bom, đếm bom chưa nổ và nếu cần thì phá bom để đảm bảo cho những chuyến xe vào chiến trường miền Nam được an toàn. Trong một lần phá bom, Nho đã bị thương, chị Thao và Phương Định rất lo lắng, hết lòng túc trực ngày đêm để chăm sóc bên cạnh Nho. Lúc này, bỗng nhiên một cơn mưa đá vụt đến, rồi cũng nhanh chóng đi qua trên cao điểm. Cơn mưa đá đã gợi lên trong lòng ba cô gái không chỉ là sự tiếc nuối mà còn là bao nỗi niềm hoài niệm, khát khao. Nhất là Phương Định, trong lòng cô bỗng xuất hiện bao hoài niệm và khát khao về một tương lai mới.

Qua việc khắc họa cuộc sống và chiến đấu hết sức nguy hiểm, luôn phải đối mặt với cái chết nơi chiến trường của ba nữ thanh niên xung phong, tác giả đã ca ngợi và tô thắm vẻ đẹp của những nữ chiến sĩ này, đồng thời gửi đến người đọc thông điệp ý nghĩa về lí tưởng, nhiệt huyết, cống hiến. Ba cô gái Thao, Nho, Phương Định cũng chính là đại diện cho thế hệ những thanh niên Việt Nam sẵn sàng xả thân, hi sinh cuộc sống cá nhân để góp phần vào công cuộc kháng chiến bảo vệ độc lập, tự do cho đất nước.

:

Một trong những yếu tố làm nên sức hấp dẫn của tác phẩm chính là do truyện được kể từ ngôi thứ nhất - mà người kể là nhân vật chính Phương Định. Mọi tâm tư, tình cảm mơ mộng của người thiếu nữ cũng như những gian lao, vất vả; sự căng thẳng của công việc; sự nguy hiểm khi luôn cận kề cái chết,… đều hiện lên rất rõ ràng và chân thực. Tác giả chọn kể chuyện bằng lời trần thuật từ ngôi kể thứ nhất làm tăng tính chân thực cho nội dung câu chuyện. Vì đó chính là những gì mà nhân vật đã chứng kiến, đã trải qua, vì thế truyện mang đến cái nhìn chân thực nhất, chi tiết nhất về cuộc sống nơi chiến trường của ba cô gái thanh niên xung phong.

Vào chiến trường đã được ba năm, Phương Định đã quen với sự gian khổ, ác liệt của chiến trường. Cô là một nữ chiến sĩ thanh niên xung phong kiên cường, quả cảm, anh dũng, sẵn sàng đối đầu với những nguy hiểm. Trong một lần phá bom,  Phương Định đã thể hiện sự dũng cảm, không sợ hy sinh của mình một cách rõ nét. Khi đào hố bên cạnh quả bom để chôn mìn, thỉnh thoảng lưỡi xẻng của cô chạm vào quả bom, tạo ra một tiếng động sắc đến gai người. Nhưng thay vì bỏ cuộc, cô biết đâu là việc cần làm, đâu là thứ cô cần tập trung hoàn thành. Đó là  làm sao để phá được bom nhanh nhất, chính xác nhất, để những con đường an toàn cho những chuyến xe đi qua.

Khung cảnh chiến trường trong một lần Phương Định phá bom rất đáng sợ. Sau khi máy bay địch trút bom, không khí trên cao điểm vắng lặng đến phát sợ. Khói đen vật vờ trên không trung, còn bốn quả bom chưa nổ. Một mình Phương Định phá quả bom trên đồi, cô bình tĩnh và dũng cảm tiến gần lại quả bom. Cô cảm thấy có ánh mắt của các chiến sĩ đang dõi theo nên cô không đi khom mà đàng hoàng bước tới. Quả bom có hai vòng tròn màu vàng nằm lạnh lùng trên bụi cây khô, một đầu vục trong đất. Khi thực hiện nhiệm vụ phá bom, ban đầu cô cũng thấy căng thẳng, hồi hộp. Nhưng cô lấy lại bình tĩnh, chủ động, tự tin thực hiện từng thao tác phá bom, chạy đua với thời gian để vượt qua cái chết. Hình ảnh nhân vật Phương Định là biểu tượng cho vẻ đẹp của những nữ anh hùng quả cảm, đại diện cho ý chí kiên cường của thế hệ thanh niên xung phong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ.

Phương Định cũng là người có tinh thần trách nhiệm cao, sống hết mình vì công việc. Nhiệm vụ của Phương Định vô cùng vất vả và nguy hiểm, thậm chí phải đối diện với cái chết thường xuyên. Do thuộc tổ trinh sát mặt đường trên tuyến đường Trường Sơn nên công việc của cô mỗi khi bom nổ là chạy lên, đo khối lượng đất đá cần lấp vào hố bom, đếm bom chưa nổ và phá bom nổ chậm. Mục đích của công việc là nhằm đảm bảo các chuyến xe vận chuyển lương thực và vũ khí vào chiến trường miền Nam được an toàn. Suốt ba năm làm công việc nguy hiểm này, tuy cảm giác căng thẳng khiến đầu óc cô “căng như chão” và “tim đập bất chấp cả nhịp điệu” nhưng chưa bao giờ Phương Định từ chối nhiệm vụ hay sợ hãi, rút lui, nhiệm vụ nào cô cũng làm tốt.

Trong những lần phá bom, cô đã từng nghĩ tới cái chết nhưng đó chỉ là “một cái chết mờ nhạt, không cụ thể”. Trong đầu cô lúc này chỉ hiện lên những câu hỏi: “liệu mình có nổ, bom có nổ không?” hay “làm cách nào để châm mìn lần thứ hai?”. Chính những câu hỏi này cho thấy Phương Định quan tâm, lo lắng đến công việc phá bom nhiều hơn cái chết của chính cô. Cái chết thì “mờ nhạt” nhưng những mối lo về “phá bom” lại hiện lên vô cùng rõ ràng. Có thể nói, Phương Định là một nữ chiến sĩ thanh niên xung phong có tinh thần trách nhiệm cao với công việc, dũng cảm, không sợ hy sinh. Cô không nghĩ cho bản thân mà chỉ mong hoàn thành công việc vì biết công việc của mình có tầm quan trọng vô cùng, ảnh hưởng đến biết bao người khác. Vì thế, cho dù nguy hiểm đến mấy, căng thẳng đến mấy cô vẫn cố gắng hoàn thành nhiệm vụ của mình.

Vẻ đẹp của Phương Định còn được thể hiện trong mối quan hệ với đồng đội: cô là người có tình cảm đồng chí, đồng đội rất nồng hậu, keo sơn, gắn bó. Cô luôn yêu thương, lo lắng, quan tâm tới đồng đội của mình, đặc biệt là hai chị em trong tổ: Chị Thao ngã, cô đỡ dậy. Nho bị thương máu túa ra thấm vào đất, cô bế Nho lên đùi, băng rửa vết thương cho bạn, cử chỉ thật cẩn thận, chứa đựng biết bao trìu mến. Cô lo lắng cho chị Thao và Nho lên cao điểm chưa về đến nỗi “nói như gắt vào máy” khi đại đội trưởng hỏi tình hình. Cô hiểu chị Thao và Nho như biết về những chị em ruột thịt. Đó là chị Thao sợ máu và vắt nhưng khi chiến đấu lại rất dũng cảm. Trong công việc, ai cũng gờm chị bởi sự bình tĩnh, cương quyết, táo bạo. Nho thì thích thêu thùa, rụt rè, nũng nịu như em út nhưng cũng rất kiên quyết, gan dạ trong công việc. Những lúc ấy, Phương Định là một cô gái nhanh nhẹn, tháo vát và dành tình yêu cho đồng đội. Nhìn Phương Định chăm sóc đồng đội thành thạo như một y tá, ta thấy cô thật đảm đang, thích ứng nhanh với hoàn cảnh chiến trường. Tình cảm của cô với đồng đội mãi làm ta cảm động.

Nho là người có trách nhiệm cao trong công việc, chưa bao giờ để nỗi sợ lấn át nhiệm vụ cần hoàn thành. Cùng với các chị em trong tổ trinh sát, Nho luôn dũng cảm đối mặt với đạn bom để hoàn thành công việc. Nho đúng như em gái nhỏ trong nhà, rất hay vòi vĩnh, làm nũng các chị, thậm chí còn đòi ăn kẹo. Nho là người ít tuổi nhất trong đội trinh sát mặt đường nên thường được các chị yêu thương, chiều chuộng như một cô em út trong nhà. Tuy nhỏ bé nhưng trong công việc, Nho hiện lên với tính cách can đảm, cứng rắn và mạnh mẽ. Nho đã làm nổi bật phẩm chất tốt đẹp của nữ thanh niên xung phong và những nét cá tính rất đặc trưng của em út, không thể lẫn với các chị.

Hai nhân vật Nho, Thao cùng với Phương Định đã thể hiện được sự tài tình trong việc khắc họa nhân vật của Lê Minh Khuê, làm nổi bật được hình ảnh những cô gái thanh niên xung phong đẹp về ngoại hình, có lí tưởng sống cao đẹp, dũng cảm, kiên cường vượt lên hoàn cảnh khó khăn, nguy hiểm ở chiến trường để hoàn thành nhiệm vụ, phục vụ cho mục tiêu chung, cho công cuộc đấu tranh anh dũng của dân tộc Việt Nam.

Có thể nói, bên cạnh việc lựa chọn lời trần thuật từ ngôi kể thứ nhất, nghệ thuật xây dựng nhân vật tài tình điêu luyện thì “Những ngôi sao xa xôi” còn thu hút người đọc bởi lời kể linh hoạt khiến mạch truyện liền mạch, hấp dẫn. Lời kể tự nhiên, đan xen hợp lí giữa lúc miêu tả những tâm sự, giây phút mơ mộng của ba cô gái, lúc căng thẳng khi phải làm công việc đo khối lượng đất lấp hố bom, đếm và gỡ bom chưa nổ, phá bom nổ chậm. Tác giả còn thường xuyên sử dụng những câu văn ngắn với nhịp nhanh khi miêu tả sự căng thẳng, gấp gáp, nguy hiểm của công việc. Điều này tạo cho nhịp độ câu chuyện được đẩy lên cao, góp phần giúp cho người đọc thấy rõ hơn sự nguy hiểm nơi chiến trường khốc liệt.

Đặc biệt, nét riêng của câu chuyện chính là ngôn ngữ kể chuyện tự nhiên, giàu màu sắc nữ tính. Truyện được kể từ lời kể của nhân vật Phương Định, dưới góc nhìn của một tác giả nữ, vì thế tuy nội dung câu chuyện nói về những nguy hiểm, căng thẳng nhưng câu chuyện vẫn mang đậm sắc thái nữ tính, nhẹ nhàng. Đây cũng chính là nét riêng của phong cách Lê Minh Khuê. Sự kết hợp linh hoạt giữa lời kể, ngôi trần thuật và ngôn ngữ đối thoại khiến cho nhịp độ của câu chuyện hài hòa và nhịp nhàng, khi thì căng thẳng, khốc liệt khi thì mơ mộng, lãng mạn; góp phần làm cho câu chuyện được kể hấp dẫn hơn, việc khắc họa nội dung chủ đề của tác phẩm được rõ ràng hơn.

“Những ngôi sao xa xôi” của Lê Minh Khuê là một truyện ngắn đặc sắc, phản ánh chân thực nhất hiện thực chiến tranh và đời sống, lí tưởng của những cô gái thanh niên xung phong. Ở đây, hình ảnh “những ngôi sao xa xôi” đã được sử dụng như một ẩn dụ cho những cô gái thanh niên xung phong trên núi rừng Trường Sơn đầy anh dũng, kiên cường và gan dạ. Truyện hấp dẫn bởi lời kể chân thực, giọng điệu đa dạng, ngôn ngữ kể chuyện tự nhiên và nữ tính đặc trưng cho phong cách tác giả. Đọc truyện, em càng thấy biết ơn và trân trọng khi mình được sống trong tự do, độc lập. Tự do này đã được đánh đổi bằng những hi sinh, mất mát của biết bao thế hệ cha anh. Lí tưởng và nhiệt huyết sống, cống hiến của ba cô gái thanh niên xung phong đã góp phần truyền lửa cho thế hệ trẻ, giúp chúng em biết ơn, trân trọng cuộc sống hiện tại và biết cố gắng nỗ lực vì tương lai.