1. Cuộc sống của Bác nơi núi rừng Pác Bó ("thú lâm tuyền" của Bác)

1.1. Câu 1 (Khai/ Đề)

“Sáng ra bờ suối, tối vào hang”

     - Phép đối:

             - Đối vế câu: sáng ra bờ suối/ tối vào hang

             - Đối thời gian: sáng/ tối

             - Đối hoạt động: ra/ vào

             - Đối không gian: suối/ hang

     - Giọng điệu: nhịp nhàng, từ tốn

→ Cuộc sống bí mật, nề nếp và ổn định trong một quãng thời gian rất dài.

Đằng sau nếp sống đều đặn ấy là phong thái ung dung, thanh thản, hòa hợp với thiên nhiên núi rừng Pác Bó. Với Bác Hồ, được sống giữa núi rừng, có suối, có hang, có thiên nhiên chính là được hưởng thụ, đây chính là thú lâm tuyền. Nhưng cuộc đời cách mạng chỉ cho phép Bác hưởng “thú lâm tuyền” trong hoàn cảnh gian khổ ở hang Pác Bó, nhưng Người vẫn thực sự hòa nhịp với điệu sống nơi suối rừng như một tiên ông, một ẩn sĩ, một khách lâm tuyền thực thụ. 

1.2. Câu 2 (Thừa)

• Câu thứ hai nói về chuyện ăn uống:

 “Cháo bẹ rau măng vẫn sẵn sàng”

             - Cháo bẹ, rau măng: chỉ những thức ăn đạm bạc

             - “Vẫn sẵn sàng”: có hai cách hiểu:

                       + Cháo bẹ rau măng luôn là những thứ sẵn có trong bữa ăn.

                       + Tư tưởng luôn sẵn sàng.

      - Nghệ thuật:

             - Nhịp điệu 4/3 tạo nhịp điệu rõ ràng, dứt khoát.

             - Giọng điệu thật thoải mái, phơi phới đã phác họa cuộc sống ung dung, tự tại, hòa điệu với rừng núi.

→ Hai câu thơ này gợi lên niềm vui thích, sảng khoái dù gian khổ, khó khăn với hoàn cảnh rất chân thật (ngủ hang tối, ăn cháo bẹ rau măng, bàn làm việc là phiến đá) nhưng không hề thiếu thốn mà thế là rất sang. Đây là những câu thơ có giọng khẩu khí, nói cho vui và có phần khoa trương.

2. Cái "sang" của cuộc đời cách mạng

Niềm vui lớn nhất của Bác Hồ trong bài thơ không nằm ở "thú lâm tuyền" giống như các ẩn sĩ xưa mà đó là niềm vui vô hạn của người chiến sĩ yêu nước vĩ đại, sau ba mươi năm xa nước được trở về sống giữa lòng đất nước.  Đặc biệt, lúc này Bác còn vui vì Người tin rằng thời cơ giải phóng dân tộc đang đến gần. So với niềm vui lớn lao đó thì những khó khăn, gian khổ trong sinh hoạt không có gì là thiếu thốn.

2.1. Câu 3 (Chuyển)

     - Hình tượng trung tâm của bài thơ là hình ảnh người chiến sĩ:

“Bàn đá chông chênh dịch sử Đảng”

             - Từ láy "chông chênh" là từ láy miêu tả duy nhất trong bài, có tính tạo hình và gợi cảm.

             - Hình tượng "bàn đá chông chênh dịch sử Đảng", toát lên cái khỏe khoắn, mạnh mẽ, gân guốc, lại vừa có tầm vóc lớn lao, một tư thế uy nghi, lồng lộng như một tượng đài.

Câu thơ nói về công việc hằng ngày của Bác, Bác làm công việc dịch sử Đảng, Bác Hồ đang dịch lịch sử Liên Xô làm tài liệu để huấn luyện cán bộ, chính là xoay chuyển lịch sử Việt Nam.

2.2. Câu 4 (Hợp)

"Cuộc đời cách mạng thật là sang"

     - Hiện thực cuộc đời cách mạng: bí mật, thiếu thốn, gian khổ.  
     - “Sang”: sang trọng, lịch sự

→ Chữ "sang" chính là nhãn tự của bài thơ, tỏa sáng tinh thần của toàn bài. Cuộc sống cách mạng trong khung cảnh thiên nhiên ấy thật là "sang". Chữ sang đã cho thấy:

             - Niềm vui, niềm tự hào thực hiện lí tưởng của Bác.

             - Phong thái ung dung, chủ động, lạc quan, tin tưởng vào cách mạng của Người.

"Tức cảnh Pác Bó" là bài thơ tứ tuyệt bình dị pha giọng vui đùa, cho thấy tinh thần lạc quan, phong thái ung dung của Bác Hồ trong cuộc sống cách mạng đầy gian khổ ở Pác Bó. Với Người, làm cách mạng và sống hòa hợp với thiên nhiên là một niềm vui lớn.

Bạn tham khảo nhé:

Không chỉ là nhà hoạt động cách mạng kiên trung, bất khuất Bác còn là một con người hết sức lạc quan trong hoàn cảnh khó khăn, khắc nghiệt. Những vần thơ hóm hỉnh như:

Khách đến thì mời ngô nếp nướng

Săn về thường chén thịt rừng quay

Non xanh nước biếc tha hồ dạo,

Rượu ngọt, chè tươi mặc sức say

Những vần thơ như vậy xuất hiện khá nhiều trong các tác phẩm của Bác. Đặc biệt trong thời gian đầu cuộc kháng chiến của dân tộc còn gặp nhiều khó khăn, phải hoạt động nơi rừng núi Cao Bằng, nhưng không vì thế mà tinh thần ung dung, lạc quan bị mất đi. Nó được thể hiện rõ nét nhất trong bài thơ Tức cảnh Pác Bó.

Mở đầu bài thơ gợi nên không gian hoạt động bí mật của Người ở Việt Bắc: Sáng ra bờ suối tối vào hang. Câu thơ tạo thành hai vế rất cân đối với nhau, thời gian sáng tối, không gian suối – hang, hoạt động ra – vào, cho thấy nhịp sinh hoạt hết sức nề nếp, đều đặn và hết sức nhịp nhàng của người.

Đồng thời cũng cho thấy không gian hoạt động bí mật và còn hết sức khó khăn. Trong giai đoạn đầu, cách mạng còn non yếu, chưa có thế và lực nên phải hoạt động bí mật và gặp nhiều khó khăn nhưng người chiến sĩ cách mạng vĩ đại vẫn hết sức ung dung, tự tại. Quy luật vận động đó cũng khẳng định tinh thần làm chủ hoàn cảnh, chủ động, lạc quan của người chiến sĩ cách mạng.

Không chỉ khó khăn, thiếu thốn trong không gian sống, mà sự khó khăn ấy còn hiện lên trong cả bữa ăn, nơi làm việc của Bác:

Cháo bẹ rau măng vẫn sẵn sàng

Bàn đá chông chênh dịch sử Đảng

Câu thơ cho thấy tâm thế ung dung, lạc quan của Bác. Núi rừng thiên nhiên Việt Bắc vẫn luôn sẵn sàng cháo bẹ, rau măng phục vụ cho người chiến sĩ cách mạng. Câu thơ vừa cho thấy cái gian khổ, khắc nghiệt mà Bác phải đối mặt, nhưng đằng sau đó còn là nụ cười hóm hỉnh của một con người tuy sống trong hoàn cảnh khó khăn nhưng vẫn hết sức lạc quan yêu đời.

Và hàng ngày Người vẫn ngồi bên bàn đá chông chênh viết Đường cách mệnh, phục vụ cho cuộc kháng chiến vĩ đại của dân tộc. Hai chữ chông chênh gợi lên tư thế không chắc chắn, không vững vàng, cho thấy những khó khăn chất chồng của hiện thực cuộc kháng chiến. Nhưng trên nền hoàn cảnh khắc nghiệt đó, người chiến sĩ cách mạng vẫn vượt lên để hoàn thành nhiệm vụ, để thực hiện nghĩa vụ, lí tưởng cao đẹp của mình, quả đáng trân trọng và khâm phục.

Dù hoạt động cách mạng gian khổ là vậy, nhưng câu kết của toàn bài lại đem đến cho người đọc sự bất ngờ, mà cao hơn chính là cảm phục: Cuộc đời cách mạng thật là sang. Sang được hiểu là sang trọng, đầy đủ. Nhưng trong hoàn cảnh của Bác, ăn uống, nghỉ ngơi thiếu thốn trăm bề liệu có thật sang không?

Đối với Bác điều đó không phải sang, mà cái sang nhất ở đây chính là dịch sử Đảng, là được hoạt động cách mạng để thực hiện lí tưởng đẹp đẽ của mình, đem lại độc lập, tự do, cho dân tộc. Giọng điệu thơ tự nhiên, dí dỏm, mà cũng rất khẩu khí, khẳng định tinh thần thép của người chiến sĩ cách mạng.

Bài thơ sử dụng thể thơ thất ngôn tứ tuyệt, ý tại ngôn ngoại, lời thơ hàm súc cô đọng, cùng với giọng điệu thơ hỏm hỉnh, vui đùa đã làm nổi bật lên chân dung người chiến sĩ cách mạng. Đó là một con người mang trong mình phong thái ung dung, lạc quan, mang trong mình lí tưởng cao đẹp, cứu nước, cứu đời.

Chúc bạn học tốt