1. Vai trò của lao động trong việc làm thay đổi con người và cuộc sống của người nguyên thủy

Lao động là hoạt động cơ bản của con người, là quá trình con người sử dụng sức lao động, tư duy, kỹ năng, kinh nghiệm để tác động vào tự nhiên nhằm biến đổi các yếu tố tự nhiên thành những sản phẩm vật chất và tinh thần phục vụ cho nhu cầu sinh hoạt và phát triển của bản thân.

Lao động có vai trò to lớn trong việc làm thay đổi con người và cuộc sống của người nguyên thủy, cụ thể như sau:

• Lao động đã làm thay đổi cơ thể và tư duy của con người: Trong quá trình lao động, con người phải sử dụng các cơ bắp, các giác quan để tiếp xúc với tự nhiên, từ đó cơ thể và tư duy của con người cũng dần dần được hoàn thiện.
• Lao động đã tạo ra của cải vật chất và tinh thần cho con người: Sản phẩm của lao động đã đáp ứng nhu cầu sinh hoạt và phát triển của con người về vật chất và tinh thần.
• Lao động đã dẫn đến sự phân chia lao động và hình thành các nhóm xã hội: Sự phân chia lao động theo giới tính, lứa tuổi và năng lực đã dẫn đến sự hình thành các nhóm xã hội trong cộng đồng người nguyên thủy.
• Lao động đã thúc đẩy sự phát triển của xã hội loài người: Lao động đã tạo ra những tiền đề vật chất và tinh thần cho sự phát triển của xã hội loài người.

2. Điểm tiến bộ của đời sống vật chất, tinh thần và tổ chức xã hội của người tinh khôn so với người tối cổ

Đời sống vật chất

• Công cụ lao động: Công cụ lao động của người tinh khôn được chế tác tinh xảo, có nhiều loại, nhiều hình dáng phù hợp với từng công việc cụ thể.
• Phương thức sản xuất: Người tinh khôn đã biết chế tạo ra lửa, sử dụng lửa để nấu chín thức ăn, sưởi ấm, chống thú dữ,...
• Nơi cư trú: Người tinh khôn đã biết xây dựng nhà ở, thường là nhà sàn để tránh thú dữ và thiên tai.
• Nguồn sống: Người tinh khôn đã biết trồng trọt, chăn nuôi, ngoài ra vẫn duy trì săn bắt, hái lượm.

Đời sống tinh thần

• Tín ngưỡng: Người tinh khôn đã biết chôn cất người chết, có tục thờ cúng tổ tiên,...
• Nghệ thuật: Người tinh khôn đã biết vẽ tranh trên vách hang động, làm đồ trang sức,...

Tổ chức xã hội

• Hình thành bầy người tinh khôn: Bầy người tinh khôn có khoảng vài chục người, sống thành từng nhóm nhỏ, có sự phân chia lao động theo giới tính và lứa tuổi.
• Xã hội nguyên thủy: Xã hội nguyên thủy xuất hiện, có sự phân chia giai cấp, hình thành nhà nước.

3. Sự phân bố di tích thời đồ đá ở Việt Nam

Trên lược đồ hình 4 (tr.22) cho thấy, di tích thời đồ đá ở Việt Nam được phân bố rộng rãi ở nhiều tỉnh, thành phố, trong đó tập trung nhiều ở các tỉnh miền Bắc và Bắc Trung Bộ.

Sự phân bố này nói lên rằng:

• Việt Nam là một trong những trung tâm phát triển của văn hóa thời đồ đá ở Đông Nam Á.
• Người Việt cổ đã biết thích ứng với các điều kiện tự nhiên và môi trường khác nhau để sinh sống và phát triển.

Dưới đây là một số di tích thời đồ đá tiêu biểu ở Việt Nam:

• Di tích Đồng Đậu (Bắc Ninh): Di tích văn hóa tiền sử nổi tiếng ở Việt Nam, có niên đại khoảng 10.000 năm trước.
• Di tích Quỳnh Văn (Nghệ An): Di tích văn hóa thời đồ đá mới, có niên đại khoảng 5.000-6.000 năm trước.
• Di tích Trà Lân (Thanh Hóa): Di tích văn hóa thời đồ đá mới, có niên đại khoảng 5.000-6.000 năm trước.
• Di tích Hòa Bình (Hòa Bình): Di tích văn hóa thời đồ đá cũ, có niên đại khoảng 20.000-10.000 năm trước.
• Di tích Sơn Vi (Phú Thọ): Di tích văn hóa thời đồ đá cũ, có niên đại khoảng 20.000-10.000 năm trước.

Những di tích này đã cung cấp cho chúng ta nhiều thông tin quý giá