Nguyễn Khuyến là người có cốt cách thanh cao và giàu lòng yêu nước. Ông được mệnh danh là “nhà thơ của dân tình, làng cảnh Việt Nam”. Ông để lại cho hậu thế nhiều tác phẩm thơ hay trong đó có Bài thơ Thu điếu thuộc chùm thơ về mùa thu của Nguyễn Khuyến. Qua bài thơ, ta có thể thấy được một bức tranh thu của nơi làng quê Bắc bộ.

Nếu như ở bài Thu vịnh cảnh thu được đón nhận từ cao xa rồi mới đến gần thì bài Câu cá mùa thu Tác giả đã sử dụng điểm nhìn một cách linh hoạt từ gần đến xa, từ xa đến gần để khắc họa bức tranh thu. Khung cảnh được mở ra với nhiều chiều hướng vô cùng sinh động.

Cảnh thu được mở ra với hình ảnh không gian hết sức trong trẻo:

“Ao thu lạnh lẽo nước trong veo

Một chiếc thuyền câu bé tẻo teo''

Không khí mùa thu được gợi nên từ sự dịu nhẹ, nguyên sơ nhất của cảnh vật với làn nước trong veo. Mùa hè đã đi qua, những cơn mưa lớn đã không còn thay vào đó là cái thanh tĩnh, trong trẻo của làn nước, của cảnh vật. Trong không gian nhỏ hẹp ấy là hình ảnh của chiếc thuyền câu nhưng nó không hề lọt thỏm giữa không gian thiên nhiên mà lại rất hài hòa, cân xứng. Tác giả vẽ ra khung cảnh tưởng như đối lập ao thu – thuyền câu, nhưng kì thực chúng lại hòa quyện với nhau đến kì lạ. . Ao thu ấy khi có thuyền câu bên cạnh trở nên hài hòa, cân xứng và đậm chất khung cảnh làng quê Bắc Bộ Việt Nam. Hai câu thơ đầu gieo vần eo nhưng không hề gợi lên cảm giác eo hẹp, nhỏ bé mà ngược lại gợi nên cái nhỏ nhắn, thanh thoát của cảnh vật.

Đến hai câu thơ tiếp theo, khung cảnh làng quê lúc này đã không còn tĩnh lặng nữa mà đã bắt đầu có chút âm thanh:

“Sóng biếc theo làn hơi gợn tí

Lá vàng trước gió khẽ đưa vèo”

Những đường nét của khung cảnh với sóng hơi gợn tí, lá khẽ đưa vèo, nhẹ nhàng, rất khẽ, chưa đủ tạo ra âm . Vận dụng thủ pháp lấy động tả tĩnh Nguyễn Khuyến đã làm nổi bật sự tĩnh lặng tuyệt đối của không gian, của cảnh vật. bằng giác quan tinh tế, nhạy cảm Nguyễn Khuyến đã nắm trọn từng khoảnh khắc của thiên nhiên. Sắc vàng là sắc màu chủ đạo, là điểm nhấn để gợi nhắc mùa thu trong câu thơ của Nguyễn Khuyến sắc vàng ấy cũng như bao sắc màu khác trong bức tranh: xanh của trời, trong veo của nước,… nó góp phần tạo nên đường nét hài hòa cho bức tranh.

“Tầng mây lơ lửng trời xanh ngắt

Ngõ trúc quanh co khách vắng teo”

Tác giả mở rộng không gian lên tận trời xanh với hình ảnh những đám mây lơ lửng giữa trời. Hình ảnh “ngõ trúc quanh co” chính là con đường làng quen thuộc với bóng tre . Gợi k khí mùa thu trong lành, dịu nhẹ nhưng vẫn đầy sức sống.Trời thu lạnh lẽo khiến cho đường làng trở nên vắng vẻ hơn.

Bài thơ được kết thúc bởi hình ảnh của nhân vật trữ tình:

“Tựa gối buông cần lâu chẳng được

Cá đâu đớp động dưới chân bèo.”

Con người đã xuất hiện trong bức tranh thu. Nhân vật trữ tình trong bài thơ đang câu cá mà dường như chẳng hề chú tâm đến công việc của mình “tựa gối buông cần’’.Hai câu cuối đã khắc họa hình ảnh nhân vật trữ tình - hay cũng chính là nhà thơ trong một tâm thế nhàn nhã trước bức tranh thu nơi quê hương. Từ đó, bài thơ cũng bộc lộ tình yêu thiên nhiên, đất nước sâu sắc, cùng với nỗi lo lắng cho cảnh ngộ đất nước ngay cả khi đã cáo quan về ở ẩn.

Qua bài thơ,tác giả đã khắc họa vẻ đẹp của mùa thu thật đặc trưng của vùng quê đồng bằng Bắc bộ, cũng như nỗi niềm tâm trạng của tác giả,sự gắn bó tha thiết của tác giả với quê hương đất nước

Bài thơ "Mùa thu câu cá" của Nguyễn Khuyến là một tác phẩm nổi tiếng trong văn học Việt Nam, nó đã gắn liền với tâm hồn của nhiều người yêu thơ. Bài thơ mang đến cho người đọc những cảm xúc sâu lắng về mùa thu và cuộc sống. Ngay từ những câu đầu tiên, bài thơ đã khắc họa một bức tranh mùa thu tươi đẹp và thơ mộng. "Mùa thu câu cá, trời trong xanh, nước trong xanh, lá vàng rơi..." - những hình ảnh này tạo nên một không gian yên bình, thanh tịnh và đầy hứng khởi. Mùa thu được miêu tả như một thời gian đặc biệt, khi trời và nước trong xanh, khi lá vàng rơi như những cánh hoa bay lượn trên không trung. Bên cạnh đó, bài thơ còn đề cập đến hình ảnh câu cá - một hoạt động truyền thống của người dân nông thôn. Câu cá không chỉ là một công việc mưu sinh mà còn là một niềm vui, một cách thư giãn sau những ngày làm việc căng thẳng. Nguyễn Khuyến đã tài tình sử dụng hình ảnh câu cá để tạo nên một bức tranh về cuộc sống đơn giản, chân thật và gần gũi với thiên nhiên. Câu cá cũng trở thành biểu tượng cho sự hy vọng và khát vọng của con người, khi họ hy vọng bắt được những con cá để đem về nuôi sống gia đình. Bài thơ cũng chứa đựng một thông điệp sâu sắc về sự tạm bợ trong cuộc sống. "Mùa thu câu cá, một chút tạm bợ, một chút vui vẻ, một chút yên bình..." - những chút tạm bợ này là những khoảnh khắc đáng trân trọng trong cuộc sống, khi ta có thể tạm gác lại những lo toan, áp lực và tận hưởng những giây phút yên bình, vui vẻ bên gia đình và thiên nhiên. Bài thơ "Mùa thu câu cá" của Nguyễn Khuyến đã thành công trong việc tạo nên một không gian thơ mộng, tươi đẹp và sâu lắng. Từ những hình ảnh mùa thu, câu cá, tác giả đã truyền tải đến người đọc những cảm xúc tình yêu thiên nhiên, sự tận hưởng cuộc sống và hy vọng trong tương lai. Bài thơ này cũng nhắc nhở chúng ta về tầm quan trọng của những khoảnh khắc đơn giản, những chút tạm bợ trong cuộc sống, và khuyến khích chúng ta tận hưởng những giây phút yên bình và vui vẻ bên gia đình và thiên nhiên.