Eleanor Roosevelt từng nói: “Khi không còn cống hiến nữa, bạn bắt đầu chết dần”. Quả đúng như vậy, một cuộc sống cá nhân là một cuộc sống đơn điệu và nhàm chán. Mỗi chúng ta khi sống cuộc đời của riêng mình đều đang cống hiến, góp một phần nhỏ của bản thân mình vào cuộc sống chung quanh. Có những con người với tấm lòng cống hiến vị tha đã lưu danh sử sách, bước vào thi ca. Nhân vật “anh thanh niên”-nhân vật chính trong truyện ngắn “Lặng lẽ Sa Pa” của nhà văn Nguyễn Thành Long chính là một tấm gương tiêu biểu cho tinh thần tận hiến cao cả. Anh là đại diện cho vẻ đẹp ngời sáng của những người lao động thời kì chống Mỹ, sôi nổi mà “lặng lẽ” để hồi sinh Tổ quốc.

Anh thanh niên, cũng là nhân vật chính của truyện, hiện lên như một điểm sáng, nổi bật trong toàn bộ câu chuyện. Chuẩn bị cho sự xuất hiện của nhân vật, tác giả đã cho anh xuất hiện qua lời kể của bác lái xe: “Một anh thanh niên hai mươi bảy tuổi! Đây là đỉnh Yên Sơn, cao hai nghìn sáu trăm mét, anh làm công tác khí tượng kiêm vật lý địa cầu”, kèm lời khẳng định chắc nịch “thế nào bác cũng thích vẽ hắn”. Đôi nét về nhân vật “anh thanh niên” hiện lên trong suy nghĩ của người đọc qua lời kể ngắn gọn của bác lái xe. Anh không được tác giả cho xuất hiện ngay từ đầu câu chuyện mà chỉ được miêu tả khái quát qua một câu thoại ngắn ngủi. Điều này làm các nhân vật khác lẫn độc giả đều tò mò, háo hức được biết thêm về anh chàng này. Sau đó, anh mới chính thức xuất hiện trong cuộc gặp gỡ bất ngờ với cô kỹ sư và ông họa sĩ. Thông qua điểm nhìn trần thuật từ nhân vật trung tâm là ông họa sỹ già, cuộc sống tinh thần và thế giới nội tâm của anh được miêu tả tinh tế, phong phú. Chân dung anh chàng được thêu dệt bởi những cảm nhận tự nhiên, chân thật từ những nhân vật khác, tạo sự khách quan và thuận lợi trong quá trình bộc lộ tư tưởng, quan điểm xác đáng của nhà văn Nguyễn Thành Long trước tình yêu của ông về cái đẹp của con người lao động nơi Sa Pa lạnh lẽo.

Thuở mới nhận việc, anh ta, theo lời kể của bác lái xe, “thèm người” tới mức đánh liều lấy cây to chắn đường xe chạy chỉ để gặp mọi người trò chuyện. Về vẻ bề ngoài, anh ta chẳng có gì đặc biệt, nhanh nhẹn và nhỏ nhắn, tuýp người mà hầu như ta thấy ở mọi miền đất nước. Sức hút của anh đến từ tâm hồn bên trong, thái độ đối với công việc và những suy nghĩ về cuộc sống một mình giữa thiên nhiên. Anh hiếu khách, nồng hậu đón tiếp hai vị khách quý. Rồi vui vẻ, say sưa kể về công việc của việc của mình. Thông qua bác lái xe, ta đã được biết đôi chút về công việc của anh thanh niên. Tuy nhiên, phải đến khi anh tự giới thiệu một cách chi tiết về tính chất công việc của mình, ta mới biết đây không phải là một việc đơn giản: đo nắng, đo mưa, đo gió, đoán mây, đo chấn động mặt đất và thường xuyên đi “ốp” lúc nửa đêm…Cách anh đến với công việc cũng thật đặc biệt: xin ra trận không được, anh về làm khí tượng trên núi cao. Cuộc sống của anh gắn liền với sự nghiệp Anh thanh niên kể một mạch. Lưu loát và chi tiết. Anh hiểu và thành thạo công việc của mình, nắm chúng trong lòng bàn tay. Anh tự nhận xét: “Công việc nói chung dễ, chỉ cần chính xác”. Một công việc nghe chừng tương đối phức tạp, với nhiều những số liệu, yêu cầu độ tỉ mỉ của người thực hiện. Và trên hết, nó là một vòng lặp đơn điệu, có phần nhàm chán. Chưa kể, để thuận lợi cho công việc thì anh phải ở một mình trên đỉnh núi cao chót vót, bốn bề là mây trắng, núi non trùng điệp. Tuy vậy, suốt 4 năm ròng, trong người thanh niên vẫn không mất đi sự nhiệt huyết của tuổi trẻ, tình yêu tha thiết và tinh thần trách nhiệm với công việc, ở anh không mảy may có lấy một chút chán chường trước sự tẻ nhạt của cuộc sống hay một ý nghĩ muốn từ bỏ việc làm khí tượng. Sáng lên ở anh là sự tận tâm, tinh thần trách nhiệm cao trong công việc. Sống và làm việc một mình, không người giám sát nhưng anh vẫn giữ thái độ tuyệt đối nghiêm túc với công tác của mình. Tự giác. Tận tụy. Hằng ngày đối mặt với nỗi buồn, nỗi cô đơn cùng cực mà trong tư tưởng của ông họa sỹ là “con gián gặm nhấm người ta”, anh không sợ hãi mà vượt qua nó một cách thật nhẹ nhàng. Điều kiện công tác khắc nghiệt chính là một thử thách lớn đối với người thanh niên trẻ tuổi đang mang khát khao được hành động cháy bỏng. Nhưng anh đã vượt qua, những điều ấy đã không thể làm người thanh niên chùn bước. Chính nghị lực sống, lòng yêu nghề, niềm đam mê với công việc đã cho anh thêm động lực để tiếp tục thực hiện nghĩa vụ của mình. “Khi ta làm việc, ta với công việc là đôi, sao gọi là một mình được”, anh nói. Thể hiện tình yêu tha thiết của anh với công việc, tinh thần lao động hăng hái. Lời nói như khẳng định mối liên kết chặt chẽ giữa người thanh niên và nhiệm vụ cao cả của mình, anh coi công việc như một người bạn đồng hành thân thiết. Và rồi anh khám phá ra sự quan trọng và ý nghĩa của công việc mình đang làm: “Huống chi, công việc của cháu gắn liền với với việc của bao anh em đồng chí dưới kia”. Anh càng thêm hạnh phúc và yêu công việc của mình hơn sau khi biết sự đóng góp của mình đóng một vai trò quan trọng trong chiến thắng của quân đội ta: “nhờ cháu phát hiện một đám mây khô mà ngày ấy, tháng ấy, không quân ta hạ được bao nhiêu phản lực Mỹ trên cầu Hàm Rồng”. Từ hôm ấy, anh sống thật hạnh phúc.

Niềm hạnh phúc của anh xuất phát từ một điều giản dị: được cống hiến cho cuộc đời chung. Cuộc sống của anh trở nên thật ý nghĩa. Anh thanh niên đã cảm nhận được quyền năng của sự chân thành và sự tận hiến. Công việc của anh tuy đơn giản, thầm lặng nhưng lại giàu ý nghĩa và thật đáng trân trọng. Bên trong người thanh niên ấy còn là một lý tưởng sống cao đẹp, nổi bật lên qua câu nói: “Mình sinh ra là gì? Mình đẻ ở đâu? Mình vì ai mà làm việc?”. Từ bên trong câu nói là hàm ý sâu xa về tư tưởng cống hiến hết mình cho đất nước, cho dân tộc. Công việc với anh không chỉ là bạn, là niềm vui mà còn là lẽ sống. Mọi sự cô đơn đều tan biến trước những ánh sáng tươi mới của sự tích cực tỏa ra từ người thanh niên trẻ. Qua vẻ đẹp về tâm hồn bên trong được soi chiếu từ suy nghĩ, hành động của anh thanh niên cũng như qua cảm nhận của các nhân vật trong cuộc gặp gỡ, ta có thể thấy ngời sáng trong anh là một tình yêu Tổ quốc nồng nàn, mãnh liệt và khát vọng được cống hiến hết sức mình cho sự nghiệp hồi sinh đất nước. Không dừng lại ở đó, dù sống trong hoàn cảnh hết sức đặc biệt nhưng đời sống tinh thần của người thanh niên luôn tươi tắn và đầy màu sắc. Anh sống kỉ luật, khoa học và có nguyên tắc. Nếp sống ngăn nắp, gọn gàng của anh đã cho ông họa sỹ một phen bất ngờ, hoàn toàn trái ngược với ý nghĩ trước đó khi thấy anh tất tả chạy lên nhà trước: “Khách đến bất ngờ, chắc cu cậu chưa kịp quét tước, gấp chăn chẳng hạn.” Anh thanh niên 27 tuổi ấy, mỗi ngày trôi qua đều đối mặt với gió tuyết và lặng im, nỗi buồn, nỗi cô đơn khôn xiết. Nhưng anh không bao giờ bỏ cuộc, anh luôn cố gắng cân bằng đời sống tinh thần của mình. Anh trồng nhiều hoa, để điểm tô thêm cho cuộc sống của bản thân thật nhiều màu sắc tươi mới. Anh nuôi gà tăng gia và hay chuyện trò bên những quyển sách. “Một quyển sách hay cũng như một người bạn tốt”, đối với anh thanh niên cũng vậy. Sách đối với anh là những người bạn đặc biệt, vì “mỗi người viết một vẻ”, không ai giống ai. Anh đọc sách không chỉ để vơi đi nỗi cô đơn, sách cũng như một người thầy. Người thanh niên tuy sống một mình nhưng vẫn ham học hỏi, không ngừng trau dồi bản thân. Lối sống thanh thoát, tao nhã của anh cũng làm nổi bật lên từ trong anh là một lẽ sống đẹp, sức sống kiên cường vượt lên khó khăn, thiếu thốn. Anh còn có nhiều phẩm chất đáng quý khác như khiêm tốn, cởi mở, yêu thương mọi người. Anh từ chối khi được ông họa sĩ vẽ chân dung vì anh nghĩ bản thân mình chưa “đáng”, anh giới thiệu cho ông thêm nhiều người khác xứng đáng hơn mình: ông kĩ sư vườn rau hằng ngày rình ong lấy phấn, chọn hoa để bắt chước, rồi lai ra củ su hào to hơn, ngọt hơn phục vụ người dân, hay đồng chí nghiên cứu khoa học suốt ngày không đi đến đâu, chỉ chờ sét để làm một cái bản đồ sét riêng cho đất nước,… Những con người ấy, cũng như anh thanh niên, mỗi người hoạt động ở một lĩnh vực, mang một sắc điệu rất riêng nhưng đều đồng điệu về tâm hồn và lý tưởng sống. Họ đều là những người lao động chân chính hết lòng cống hiến cho Tổ quốc thêm giàu đẹp. Anh thanh niên không chấp nhận “một-hòa” với bố mình như bác phi công nói khi anh có công với kháng chiến. Anh cảm thấy thế là chưa đủ, chưa thể sánh ngang với những cống hiến của bố anh nơi chiến trường. Từ một góc độ khác ta thấy, anh thanh niên này là một người cầu tiến, có ý chí. Anh ta không để bản thân có một giây tự mãn mà luôn tìm tòi, cố gắng phát huy. Bên cạnh tình yêu nước nồng nàn, toát lên ở anh thanh niên còn có tấm lòng nhân hậu, yêu quý mọi người xung quanh. Anh chu đáo, quan tâm đến mọi người khi biếu vợ bác lái xe củ tam thất vì bà mới ốm dậy, tặng ông họa sỹ làn trứng làm thức ăn trưa,…Giữa anh và những con người ấy tịnh hề không có bất kỳ một mối quan hệ ruột thịt nào nhưng cách anh đối xử với họ mới thật tử tế, yêu thương. Dù chỉ hiện lên trong khoảnh khắc, nhà văn Nguyễn Thành Long đã khéo léo khắc họa chân dung nhân vật với những nét đẹp từ trong tâm hồn, những phẩm chất bình dị mà quý giá, con tim đong đầy tình cảm với mọi người xung quanh và lẽ sống cao đẹp. Phẩm chất cao quý, tính cách của anh toát lên từ cảm nhận, đánh giá của các nhân vật khác. Anh là một ví dụ điển hình cho những người ngày đêm cống hiến thầm lặng, quên mình vì đất nước, vì dân tộc. Nếu Lê Minh Khuê đã tạo nên ba cô nữ thanh niên xung phong dũng cảm, nhiệt huyết, kháng chiến bảo vệ nước nhà nơi tiền tuyến thì Nguyễn Thành Long, ở chiều ngược lại, đã vẽ nên một anh thanh niên nơi hậu phương đang hết mình làm việc, đem thành quả của công việc mình làm giúp đỡ bộ đội. Tất cả những con người ấy, ai ai cũng thật đáng quý, đáng trân trọng.

Người thanh niên rất đỗi bình thường ấy đã làm lay chuyển suy nghĩ của ông họa sỹ già với kinh nghiệm sống dày dặn. Anh đã chứng minh cho ông thấy nỗi buồn không bao giờ là đáng sợ. Anh thậm chí còn ước được ở cao hơn, trên đỉnh Phan-xi-păng. Đó chính là khát vọng vươn cao hơn trong công việc dù biết nỗi buồn sẽ càng tăng lên gấp bội. Mỗi con người chúng ta đều có những nỗi sợ của riêng mình, nhưng không phải là không thể vượt qua được. Chính lòng yêu Tổ quốc, yêu đồng bào, yêu công việc sâu sắc và khát vọng cháy bỏng được cống hiến từ sâu thẳm trong con tim chàng trai trẻ đã giúp anh vượt qua nỗi cô đơn cùng cực tưởng như sẽ nuốt chửng con người ta. Cô kĩ sư “băn khoăn tìm lẽ yêu đời” cũng đã bị tình yêu công việc, lòng nhiệt huyết, ước mơ được cống hiến của anh thanh niên làm lay động. Giờ đây, cô không còn phải đắn đo về tương lai, về sự nghiệp, của mình nữa. Trước mắt cô là bao tấm gương sáng chói về lòng yêu nước, yêu công việc. Anh tặng cô bó hoa, cũng là thêm cho cô mơ mộng và sự háo hức về chuyến ra đời đầu tiên của mình. Một bó hoa cho sự gắn kết của hai con người, hai âm sắc riêng biệt hòa vào nhau, tạo nên một bản âm hưởng sắc màu vang vọng trong cái lặng lẽ của Sa Pa thơ mộng. Nói đến “lặng lẽ”, nhà văn Nguyễn Thành Long đã rất thành công trong việc cài cắm một tầng ý nghĩa thâm thúy vào bên trong nhan đề của tác phẩm. Cái lặng lẽ ở đây vừa là sự nhẹ nhàng, trầm lắng của một Sa Pa mà khi vừa nghe thấy, người ta đã nghĩ ngay đến nghỉ ngơi. Ngoài ra, sâu bên trong vùng đất mộng mơ ấy còn là rất nhiều những con người “lặng lẽ” khác. Họ không có tên tuổi, không nổi tiếng hay đứng trên đỉnh danh vọng. Họ chỉ là những người lao động bình thường với khát khao cháy bỏng được cống hiến cho đất nước, cho cuộc đời chung. Anh thanh niên hiện lên không chỉ có tâm, mà trên hết là có tầm. Anh thanh niên đã lan tỏa tư tưởng sống đáng quý ấy đến những vị khách của mình, đến những độc giả trẻ.Tác giả qua đó cũng đã nói lên nét đẹp đáng trân quý toát lên từ bên trong tâm hồn những người lao động với lý tưởng cao đẹp và ngợi ca họ-những người yêu nước tha thiết mà anh thanh niên là một đại diện tiêu biểu trong số đó. Anh thanh niên hiện lên như một ngôi sao sáng chói, thứ ánh sáng cao cả của tấm lòng tận hiến với đất nước, cũng là ánh sáng của thế hệ trẻ Việt Nam hăng hái, năng động, sẵn sàng góp một phần công sức của mình vào công cuộc bảo vệ và kiết thiết nước nhà.

Người ta nói: “Tài năng thường được tỏa sáng trong im lặng”. Quả đúng như vậy, trong cái lặng lẽ của Sa Pa, trong làn sương trắng quanh năm bao phủ là một tâm hồn ngời sáng phẩm chất cao quý. Ánh sáng tỏa ra từ con tim chàng trai trẻ đã làm lay động biết bao độc giả trên khắp mọi miền đất nước. Cảm ơn tác giả Nguyễn Thành Long đã cho người thanh niên ấy sự sống. Con người vô danh ấy đã dùng chính tấm lòng yêu nước, yêu nghề, yêu dân tộc củ mình gây nên những dư âm xao xuyến trong lòng người đọc. Anh sẽ là một tấm gương sáng chói để thế hệ trẻ sau này noi theo, góp phần xây dựng đất nước bền đẹp, phồn vinh!