. Mở bài

Giới thiệu tác giả Bà Huyện Thanh Quan và bài thơ Qua Đèo Ngang

Khái quát về nội dung, nghệ thuật của bài thơ

. Thân bài

Phân tích hai câu đề:

Bức tranh thiên nhiên hùng vĩ, tráng lệ của đèo Ngang

Thể hiện tâm trạng của tác giả: nỗi buồn man mác, cô đơn

Phân tích hai câu thực:

Nỗi nhớ quê hương, nỗi buồn nhớ nhà của tác giả

Phân tích hai câu luận:

Tâm trạng cô đơn, lẻ loi của tác giả

Phân tích hai câu kết:

Khẳng định lại tâm trạng của tác giả.

Kết bài

Khái quát lại nội dung, nghệ thuật của bài thơ

Nêu cảm nhận về bài thơ

. Phân tích chi tiết

Hai câu đề

Bước tới đèo Ngang bóng xế tà,

Cỏ cây chen nhau màu lá nhạt,

Cô liêu buồn bã tiếng chim kêu,

Hoàng hôn tím ngát bóng câu bay.

Hai câu thơ đầu tiên đã vẽ lên bức tranh thiên nhiên hùng vĩ, tráng lệ của đèo Ngang. Đèo Ngang là một con đèo lớn nằm giữa hai tỉnh Hà Tĩnh và Quảng Bình. Đèo có độ cao hơn 500 mét, quanh co, hiểm trở.

Tác giả đã sử dụng thủ pháp tả cảnh ngụ tình để thể hiện tâm trạng của mình. Bóng xế tà tượng trưng cho thời gian đã xế chiều, ngày tàn, gợi lên một nỗi buồn man mác, cô đơn. Cỏ cây chen nhau màu lá nhạt gợi lên một khung cảnh hoang vắng, hiu quạnh. Tiếng chim kêu cô liêu gợi lên một nỗi buồn sâu lắng. Hoàng hôn tím ngát bóng câu bay gợi lên một cảnh tượng đẹp nhưng cũng buồn bã, lẻ loi.

Bằng ngôn ngữ tinh tế, gợi cảm, tác giả đã vẽ lên bức tranh thiên nhiên hùng vĩ, tráng lệ của đèo Ngang. Bức tranh ấy không chỉ đẹp mà còn gợi lên một nỗi buồn man mác, cô đơn. Nỗi buồn ấy chính là tâm trạng của tác giả trước cảnh thiên nhiên ấy.

Hai câu thực

Nhớ nước đau lòng con quốc quốc,

Thương nhà mỏi miệng cái gia gia.

Hai câu thơ tiếp theo đã thể hiện nỗi nhớ quê hương, nỗi buồn nhớ nhà của tác giả. Tiếng kêu của chim quốc gợi lên nỗi nhớ quê hương, nhớ đất nước. Tiếng kêu của chim gia gia gợi lên nỗi nhớ nhà, nhớ người thân. Hai tiếng "nhớ nước" và "thương nhà" được đặt ở đầu câu thơ, nhấn mạnh nỗi nhớ quê hương, nỗi buồn nhớ nhà của tác giả.

Tiếng kêu của chim quốc, chim gia gia là một âm thanh quen thuộc của làng quê Việt Nam. Tiếng kêu ấy đã gợi lên trong lòng tác giả nỗi nhớ quê hương, nhớ nhà da diết. Nỗi nhớ ấy khiến tác giả đau lòng, mỏi miệng.

Hai câu luận

Dừng chân đứng lại trời non nước,

Một mảnh tình riêng ta với ta.

Hai câu thơ cuối đã thể hiện tâm trạng cô đơn, lẻ loi của tác giả. Tác giả đứng giữa không gian bao la, rộng lớn của đèo Ngang, chỉ có một mình với nỗi buồn của mình. "Trời non nước" là hình ảnh ẩn dụ cho thiên nhiên hùng vĩ, tráng lệ của đèo Ngang. "Một mảnh tình riêng" là hình ảnh ẩn dụ cho nỗi buồn, nỗi nhớ quê hương, nỗi nhớ nhà của tác giả.

Trên nền thiên nhiên hùng vĩ, tráng lệ của đèo Ngang, tác giả hiện lên cô đơn, lẻ loi. Nỗi buồn ấy không chỉ là nỗi buồn của riêng tác giả mà còn là nỗi buồn của con người Việt Nam khi phải xa quê hương, đất nước.

Kết bài

Bài thơ Qua Đèo Ngang là một bài thơ hay, thể hiện được cảnh sắc thiên nhiên hùng vĩ, tráng lệ của đèo Ngang và tâm trạng của tác giả trước cảnh thiên nhiên ấy. Bài thơ đã trở thành một trong những bài thơ bất hủ của văn học Việt Nam.

I. Mở bài :

Giới thiệu về tác giả Bà Huyện Thanh Quan và bài thơ "Qua Đèo Ngang".

Gợi ý

Trong đội ngũ những nữ thi sĩ của nền văn học trung đại Việt Nam, Bà Huyện Thanh Quan là cây bút tài hoa và độc đáo mang phong cách tao nhã và cổ điển. Bài thơ "Qua Đèo Ngang" là một bài thơ như thế.

"Bước tới Đèo Ngang bóng xế tà

Cỏ cây chen đá, lá chen hoa

Lom khom dưới núi tiều vài chú

Lác đác bên sông, chợ mấy nhà

Nhớ nước đau lòng con quốc quốc

Thương nhà mỏi miệng cái gia gia

Dừng chân đứng lại, trời, non, nước

Một mảnh tình riêng, ta với ta. "

II. Thân bài :

a. Khái quát:

Bài thơ được viết bằng chữ Nôm, thuộc thể thơ Đường thất ngôn bát cú với thanh điệu, vần điệu, bố cục, đối xứng rất hài hòa, tự nhiên, đúng niêm luật. Bài thơ như một bức tranh vẽ lại một vùng non nước miền Trung đất Việt hùng vĩ mà hoang sơ, gợi cảm.

b. Bốn câu thơ đầu:

- Trên con đường từ Bắc vào Nam tác giả đặt chân tới Đèo Ngang vào thời điểm bóng xế Đây là thời điểm cuối ngày khi hoàng hôn buông xuống, nắng nhạt màu sắp tắt đó là khoảng thời gian gợi buồn cho lòng người nhất là với người lữ khách trên chặng đường xa. Âm ''a'' kết hợp với thanh bằng tạo âm hưởng trầm lắng gợi mở không gian lặng lẽ mênh mang của trời chiều nơi Đèo Ngang.

- Cảnh vật có lá, hoa, cỏ với những đường nét nhẹ nhàng, thanh đạm. Dường như cây cối như đang chen chúc vươn lên một sức sống hoang dã.

- Hai câu thơ đầu đã phô bày sự hoang dã núi rừng, cái ngút ngàn của câu cỏ.Trong không gian ấy, tâm trạng bắt đầu hé mở.

- Hai câu thơ tiếp theo là những nét phác họa cảnh Đèo Ngang nhìn từ xa, nhìn từ trên xuống " Lom khom.. nhà"

- Các từ láy "lom khom", "lác đác" mô tả trạng thái của cảnh vật và con người nơi đây. Con người đã xuất hiện. Các lượng từ "mấy, vài" càng gợi thêm sự thưa thớt, tiêu điềm.

-> Sự đối lập giữa núi sông ngút ngàn với sự xuất hiện ít ỏi của sự sống, con người đã nhấn mạnh thêm sự vắng vẻ, heo hút nơi đây.

C. Bốn câu thơ cuối :

- Đằng sau bức tranh tả cảnh là nỗi niềm của người lữ khách có chút gì đó buồn thương cho cuộc sống nơi đây.

- Tiếng chim quốc nhớ nước, tiếng chim đa đa thương nhà cũng chính là tiếng lòng thiết tha của nhà thơ nhớ gia đình, nhớ về một thời vàng son của đất nước đã qua. Hai từ " quốc quốc , gia gia" vừa tả thực nói về hai loại chim, cũng là một hình ảnh ẩn dụ  gợi liên tưởng tới "quốc -gia", Tổ Quốc và gia đình, nước và nhà đã và đang cất tiếng kêu.

- Hai câu thơ cuối nhân vật trữ tình đã bày tỏ trực tiếp cảm xúc, tâm trạng. Ngòi bút tả cảnh ngụ tình chuyển sang ngòi bút tâm trạng hướng vào nội tâm. Đứng trước cảnh " trời, non, nước " bao la, hùng vĩ, nhà thơ cảm thấy mình như nhỏ bé hẳn lại, nỗi nhớ nhà, thương nước càng thêm da diết, thẳm sâu. Vậy mà không có ai, không tìm được ai để san sẻ tâm tình chỉ còn" ta với ta" . Ở đây lại xuất hiện sự đối lập của cảnh " trời, non, nước " rộng lớn với " một mảnh tình riêng " nhỏ bé. Cảnh càng rộng lớn, hùng vĩ bao nhiêu thì mảnh tình riêng càng nặng nề, khép kín bấy nhiêu. Cụm từ " ta với ta" bộc lộ nỗi cô đơn gần như tuyệt đối của tác giả. Nhưng đây không phải là nỗi cô đơn tiêu cực, bị lụy mà là tấm lòng đau đáu, thiết tha của nữ sĩ Thanh Quan đối với đất nước, đối với gia đình, đáng cảm thông và trân trọng.

D. Nhận xét chung:

- Thể thơ Đường luật thất ngôn bát cú

- Sử dụng từ láy độc đáo, hình ảnh ẩn dụ , nghệ thuật đối lập.

- Cảnh vật rộng lớn bao la nổi bật tâm trạng của con người với nỗi buồn riêng.

III. Kết bài :

Nêu suy nghĩ em về tác phẩm.

Trên đây là dàn ý phân tích đối với bài thơ Qua Đèo Ngang mà Đọc tài liệu tổng hợp được, mong rằng với dàn ý này các em sẽ hiểu và hoàn thiện được bài văn phân tích, cảm nghĩ về tác phẩm này.