Bài làm

“Văn học là nhân học”, “Văn học là con người”,... những mệnh đề này đã trở nên quen thuộc nhưng không phải lúc nào cũng thuyết phục vì thường tồn tại giữa con người văn chương và đời sống đời thường của nhà văn. những khoảng cách nhất định. Tuy nhiên, đối với nhà văn Thạch Lâm, những điều đó lại rất chính xác. Tác phẩm của ông nhẹ nhàng nhưng tinh tế, chứa đựng những cảm xúc, suy nghĩ lớn lao về con người và cuộc sống. Điều này được thể hiện rõ nét qua nhân vật Mẹ Lê trong truyện ngắn “Nhà Mẹ Lê”.Qua câu chuyện về bác Lê và đàn con của bác, Thạch Lam đã làm nổi bật được vẻ đẹp của tình mẫu tử thiêng liêng cao cả, sẵn sàng hi sinh vì con của bác Lê; đồng thời lột tả hiện thực cơ cực, đói khổ của những con người bần cùng vì cái nghèo trong xã hội Việt Nam

Nhà mẹ Lê nằm trong tập truyện ngắn “Gió lạnh đầu mùa”. Tác phẩm là câu chuyện về số phận những người dân ngụ cư mà trung tâm là mẹ Lê và mười một đứa con. Xuyên suốt tác phẩm, Thạch Lam kể về cuộc sống của gia đình mẹ Lê khi chuyển đến sống tại Đoàn Thôn từ những ngày vui sướng, yên ấm đến những ngày nghèo khổ, thiếu thốn nhất. Mẹ Lê và 11 đứa con sống trong nghèo đói, cơ cực, rét lạnh. Mỗi ngày, mẹ Lê làm đủ mọi công việc để có thể kiếm miếng ăn cho mình và đàn con. Đến khi thời tiết lạnh lẽo khắc nghiệt, không kiếm được việc, không có gì ăn, mẹ Lê phải đến nhà ông Bá – một người giàu có trong làng để xin vay chén gạo. Nhưng nhà ông Bá không biết thương người, còn thả chó ra cần mẹ Lê. Tuy được mọi người giúp đỡ đưa về nhà và chăm sóc, nhưng mẹ Lê không qua khỏi, để lại 11 đứa con chưa biết sẽ sống thế nào.Qua việc khắc họa cuộc sống cơ cực của nhân vật bác Lê cùng đàn con 11 đứa và những con người nghèo khổ ở xóm ngụ cư Đoàn thôn, nhà văn Thạch Lam đã thể hiện tình yêu thương, trân trọng những phẩm chất tốt đẹp và đồng cảm với nỗi bất hạnh của những con người có cuộc sống khổ cực, u ám, tựa như những kiếp ve sầu. Tác giả còn lên án, tố cáo thực dân phong khiến tàn ác đã đày đọa người dân.

Nhà nghiên cứu Lại Nguyên Ân đã từng nhận xét rằng: Thạch Lam “tả người nghèo mà không muốn cho độc giả thấy những mảnh rách, những mụn và trên quần áo của họ”; đó cũng chính là cách nhìn hiện thực cuộc sống của một nhà văn lãng mạn. Nhà mẹ Lê được Thạch Lam chọn kể từ ngôi thứ ba: nhà văn là người đứng ngoài, nhìn thấu mọi sự về nhân vật, là người chứng kiến, kể về cuộc đời nhân vật với cái nhìn “biết tuốt”. Chính vì thế, tác phẩm đã mang đến cái nhìn toàn diện về nhân vật, về những mối quan hệ xung quanh nhân vật và khắc họa được cuộc sống nhân vật một cách rõ nét.

Nghệ thuật xây dựng nhân vật của Thạch Lam thể hiện rõ trong việc khắc họa nhân vật chính: bác Lê. Nhân vật bác Lê được khắc họa qua hoàn cảnh sống, ngoại hình, phẩm chất và số phận; từ đó làm nổi bật được số phận bất hạnh của người dân nghèo khổ, bần cùng trong xã hội Việt Nam trước năm 1945. Nhân vật chính trong truyện được khắc họa với hoàn cảnh sống nghèo khổ: mẹ Lê xuất thân là một người phụ nữ nông thôn, là một người dân ngụ cư nghèo ở Đoàn Thôn, thường làm thuê để kiếm sống. Chồng mất nên một mình mẹ Lê nuôi mười một người con,trong đó đứa lớn mới có mười bảy tuổi và đứa bé nhất hãy còn bế trên tay nên gánh nặng trên vai người mẹ này càng lớn hơn. Cả gia tài của mẹ Lê chỉ có một căn nhà lá, trong nhà có mỗi một chiếc giường nan gãy nát. Hoàn cảnh sống của mẹ Lê thật cơ cực ! Nghèo đói lúc nào cũng đuổi theo bước chân người phụ nữ này,làm đủ mọi công việc mà vẫn không đủ để được ăn no.

Sự vất vả trong kiếm sống, nuôi con đã khiến mẹ Lê có một ngoại hình khắc khổ,không còn chút về đẹp nữ tính nào về ngoại hình, chỉ còn sự nhăn nheo “như một quả trám khô”. Vất vả, đói nghèo, cơ cực đã hút cạn sức lực của mẹ Lê.

Tuy sống trong hoàn cảnh cơ cực và đói nghèo đó nhưng bác Lê luôn giữ được những phẩm chất tốt đẹp. Bác chăm chỉ, chịu thương chịu khó; làm đủ mọi loại công việc để mong kiếm đủ thức ăn cho mình và đàn con. “Từ buổi sáng tinh sương, mùa nực cũng như mùa rét, bác ta đã phải trở dậy để đi làm mướn cho những người trong làng”. Bác yêu gia đình, thương con cái nên không chửi mắng con bao giờ, lúc nào cũng dành cho con những gì tốt đẹp nhất.Đặc biệt dành tình thương cho thằng Hỷ - con út vì nó yếu ớt bệnh tật và nhỏ tuổi nhất. Đồng thời, bác vẫn giữ được cái nhìn lạc quan, có niềm tin vào cuộc sống.

Bác Lê cũng như những người dân Việt Nam thời bấy giờ, luôn bị đói nghèo bao vây. Khi mùa đông đến bác “đi khắp các nhà trong làng, xin làm mướn, nhưng các nhà có ruộng không ai mướn” vì chính họ cũng chỉ lo được cuộc sống của mình. Bần cùng, bác Lê phải đi xin gạo nhà ông Bá. Đến nhà ông Bá, bác Lê mang theo hi vọng, nhưng hiện thực lại tàn khốc: bác bị chó đuổi, chạy không kịp nên bị cắn phải; về nhà bác vẫn mơ màng thấy nét mặt gian ác của cậu Phúc và con chó tây nhe nanh chồm đến. Hai hôm sau, bác Lê lên cơn mê sảng rồi chết. Người ta gom góp mua cho bác một cỗ ván mọt, rồi đưa giúp bác ra cánh đồng, chôn vùi dưới bãi tha ma nhỏ. Thế là cuộc đời của một con người nghèo khổ, bất hạnh, là nạn nhân của bọn thống trị, trở thành những con người bị quên lãng đã kết thúc một cách bi thảm như vậy! Bác Lê cũng giống những người dân ngụ cư nghèo ở Đoàn thôn, do nghèo khổ mà phải trôi dạt về xóm ngụ cư này. Tác giả ví ổ rơm nhà bác Lê với “ổ chó”, rồi lại so sánh đàn con bác khi bôi thuốc ghẻ như “một đàn gà”... càng làm nổi bật sự nghèo đói, khổ sở, cơ cực của cuộc đời bác Lê. Vì nghèo đói, không còn cách nào khác, bác Lê phải bỏ qua lòng tự trọng của bản thân để đến nhà ông Bá xin gạo. Nhưng dù giàu có, thừa thãi vật chất thì ông Bá lại thiếu tình thương và lòng thông cảm; thậm chí ông còn tàn nhẫn thả chó ra đuổi cắn bác Lê; để rồi kết thúc số phận của một con người. Hành động thả chó xua đuổi này của ông Bá – đại diện cho những người giàu có, có địa vị trong xã hội lúc này; chính là thể hiện sự coi thường dân nghèo, thậm chí mạng người dân nghèo lúc này còn không đáng giá một bát gạo! Cái chết của bác Lê, sự chôn vùi một kiếp người trong “cỗ ván mọt” ở bãi tha ma nhỏ cũng chính là số phận chung của những người dân nghèo đói trong xã hội Việt Nam lúc đó: sống trong nghèo khổ, chết trong nghèo khổ!

Bằng nghệ thuật xây dựng nhân vật tài tình, thông qua việc miêu tả hoàn cảnh sống, ngoại hình, phẩm chất và số phận của mẹ Lê; Thạch Lam đã khắc họa được chân dung một người phụ nữ nghèo khổ, cơ cực, luôn bị cái đói cái nghèo bủa vây từ lúc sống cho đến lúc nằm xuống. Mẹ Lê cũng giống như biết bao người dân nghèo khổ trong xã hội Việt Nam trước năm 1945. Tuy nhiên, dù nghèo đói, ngoại hình khắc khổ nhưng mẹ Lê vẫn sáng ngời vẻ đẹp của tình mẫu tử, yêu thương con, hết lòng vì con; sống hòa đồng và chăm chỉ, giữ được lòng tin yêu cuộc sống.

Là một nhà văn lãng mạn, nên khi Thạch Lam miêu tả hiện thực cũng có nét rất riêng. Điềuđó thể hiện trong truyện ngắn Nhà mẹ Lê. Dù sống trong cảnh nghèo đói bao trùm cả Đoàn thôn, nhưng sự nghèo đói đó vẫn không làm vùi lấp đi sự lãng mạn, nên thơ. Khung cảnh “Những ngày nắng ấm trong năm, hay những buổi chiều mùa hạ, mẹ con bác Lê cùng nhau ngôi chơi ở trước cửa nhà” là hình ảnh rất đỗi nên thơ, đẹp tựa bức tranh. Không chỉ nhà mẹ Lê mà không khí của cả phố cũng tươi sáng như thế: “các bà mẹ ngồi rủ rỉ với nhau những câu chuyện kín đáo; các trẻ con nô đùa dưới quán chợ, còn các bà già thì ngồi giữ tóc cho chúng và gọt tóc chúng bằng mảnh chai sắc”. Đó là những vệt sáng trong bức tranh cuộc sống tăm tối nghèo khổ, cơ cực và bất hạnh của những người dân Việt Nam trước năm 1945.

Qua tác phẩm Nhà mẹ Lê, chúng ta có thể thấy được nhà mẹ Lê là đại diện cho nhiều gia đình nghèo khổ trong xã hội xưa, giống như gia đình chị Dậu vậy. Họ đều là những người phụ nữ yêu thương con cái, ngậm đắng nuốt cay chỉ mong con mình có cái ăn, cái mặc. Nhưng chớ trêu thay, thực tại tàn khốc, họ không đủ sức lay chuyển được hoàn cảnh, chỉ biết cố gắng từng ngày, lo cho các con được ngày nào hay ngày đó. Tình mẹ của mẹ Lê dành cho các con của mình thật cao cả, trong hoàn cảnh khắc nghiệt thứ tình cảm thiêng liêng đó càng sáng chói hơn bao giờ hết. Cũng qua tác phẩm, Thạch Lam đã gửi gắm tới người đọc những suy nghĩ sâu xa về số phận con người trong xã hội xưa. Cái vòng tròn bất hạnh thời đó dường như chưa từng buông tha cho những người nông dân nhỏ bé lương thiện, mà cứ nối tiếp nhau từ người này sang đến người khác vậy.

"Tác phẩm Nhà Mẹ Lê" là một truyện ngắn của nhà văn Thạch Lam, một trong những tác phẩm nổi tiếng của văn học Việt Nam thế kỷ 20. Dưới đây là một phân tích cơ bản về tác phẩm này:
  "Nhà Mẹ Lê" kể về cuộc đời của bà Lê, một phụ nữ đã trải qua nhiều khó khăn và gian khổ trong cuộc sống. Bà Lê là một người phụ nữ mồ côi, từng chịu đựng nhiều gánh nặng cuộc sống và cảm nhận sự cô đơn và bất hạnh. Tuy nhiên, bà vẫn kiên trì và mạnh mẽ, dành trọn tình yêu và sự hy sinh cho hai người con trai của mình. Cuối cùng, bà Lê đã trở thành "nhà" của hai con trai, nơi họ tìm được tình thương và an bình sau những gian nan của cuộc đời.
Những đặc điểm văn học
Tác phẩm thể hiện phong cách viết của Thạch Lam, với sự tinh tế trong miêu tả tâm trạng và tính cách của nhân vật.
Thạch Lam thường tập trung vào việc khắc họa nhân vật và tâm trạng của họ, tạo ra những câu chuyện đầy cảm xúc và sâu sắc.
Nhà Mẹ Lê" mang đậm tinh thần nhân văn, với thông điệp về tình yêu thương và hy sinh của một người mẹ đối với con cái.
Tính cách nhân vật:
Bà Lê: Là một người phụ nữ kiên cường, dũng mãnh và sẵn lòng hy sinh tất cả cho hai người con trai của mình. Mặc dù gặp nhiều khó khăn trong cuộc sống, nhưng bà vẫn luôn giữ vững niềm tin và tình yêu thương.

 Các nhân vật phụ khác: Được tạo hình với đầy đủ chi tiết, nhưng chủ yếu dùng để nâng cao tính cách và tình cảm của bà Lê.
"Nhà Mẹ Lê" là một câu chuyện về tình mẫu tử và tình thương gia đình, với thông điệp về sự quý trọng và hy sinh cho người thân.
Tác phẩm cũng là một cái nhìn sâu sắc vào cuộc sống của những người phụ nữ nghèo khổ trong xã hội Việt Nam, với một góc nhìn đầy nhân văn và sự đồng cảm.
Tóm lại, "Nhà Mẹ Lê" của Thạch Lam không chỉ là một tác phẩm văn học sâu sắc mà còn là một bức tranh đẹp về tình mẫu tử và tình yêu thương trong gia đình, đem lại cho độc giả những cảm xúc sâu lắng và suy tư về ý nghĩa của cuộc sống.

bn cx có thể phân ý ra nha