''Ngắm trăng'' là một trong những thi phẩm nổi tiếng của chủ tịch Hồ Chí Minh được viết khi Bác đang bị giam giữ trong ngục tù. Bài thơ ''Ngắm trăng'' thể hiện tinh thần lạc quan, yêu đời và yêu cảnh vật thiên nhiên của Bác Hồ trong khi bị cầm tù.

''Trong tù không rượu cũng không hoa

Cảnh đẹp đêm nay khó hững hờ.''

Bác ngắm trăng khi ở trong tù, nơi mà xung quanh chỉ có bốn bức tường bao trọn lấy không gian, tối tăm và đầy xiềng xích. Hoa và rượu, hai thứ xa xỉ đối với những người tù nhân sống trong cảnh ngục tù tăm tối, nhưng đối với Bác lại là nguồn cảm hứng để sáng tác nên bài thơ ''Ngắm trăng'', thể hiện sự lạc quan, vượt lên hoàn cảnh khó khăn và thiếu thốn của Bác. Trước tình thế khốn khó và buồn tẻ trong nhà tù như thế, cảnh đẹp thiên nhiên là ánh trăng cũng giúp Bác xua tan đi nỗi buồn và làm tâm hồn Bác cũng phải xao xuyến, khó hững hờ trước vẻ đẹp của vầng trăng sáng. Trong tù, không rượu, không có cả hoa nhưng tâm hồn của một người thi sĩ vẫn dạt dào trước vẻ đẹp của ánh trăng.

''Người ngắm trăng soi ngoài cửa sổ

Trăng nhòm khe cửa ngắm nhà thơ.''

Hình ảnh ''Trăng nhòm khe cửa ngắm nhà thơ'' thể hiện vẻ đẹp tuyệt diệu của thiên nhiên song cũng thể hiện vẻ đẹp trong tâm hồn và con người của chủ tịch Hồ Chí Minh. Trong phòng giam tối như hũ nút, Bác vẫn có thể bình thản ngồi ngắm trăng, hòa mình vào cảnh vật thiên nhiên hùng vĩ qua song sắt ngục tù. Tâm trạng của Bác trước ánh trăng vô cùng bối rối và xao xuyến khi tận hưởng vẻ đẹp hữu hình của thiên nhiên ban tặng cho tâm hồn của người thi sĩ tài hoa ấy. Qua song sắt nhà tù, Bác vẫn cảm nhận được vẻ đẹp tuyệt vời của ánh trăng - một người bạn tri kỉ, luôn dõi theo và đồng hành cùng Bác qua khung cửa sổ. Xiềng xích nhà tù có thể trói buộc thân thể Bác nhưng không thể kìm hãm hay ngăn cản được tâm hồn văn thơ tài hoa của một thi nhân bay đến với cảnh sắc thiên nhiên. Trong cảnh bị giam cầm, thiếu thốn đủ thứ nhưng Bác Hồ vẫn thể hiện được phong thái ung dung, ý chí, nghị lực sống kiên cường của một người chiến sĩ cách mạng vì nước, vì dân.

Bằng những câu thơ tràn đầy cảm xúc trong bài thơ ''Ngắm trăng'', chủ tịch Hồ Chí Minh đã tái hiện một cách đầy sâu sắc và chân thực tình yêu thiên nhiên qua tâm hồn của một người thi sĩ và tinh thần lạc quan của bản thân. Bài thơ được viết theo thể thơ thất ngôn tứ tuyệt, lời thơ được thể hiện qua góc nhìn của Bác. Giọng văn giản dị nhưng hàm súc, chứa đựng tâm hồn và cảm xúc của Bác vào từng câu thơ. Bài thơ được chia thành bốn câu thơ, mỗi dòng thơ có bảy tiếng, ngắt nhịp 2/5, 3/4, 4/3. Trong bài thơ, chủ tịch Hồ Chí Minh đã sử dụng tài tình biện pháp tu từ nhân hóa khiến cho ánh trăng trở nên gần gũi, thân thuộc hơn qua câu thơ ''Trăng nhòm khe cửa ngắm nhà thơ''. Từng câu thơ đậm chất trữ tình, hình ảnh ánh trăng được Bác miêu tả như một người bạn thân tri kỉ, đồng thời cũng là ánh sáng, là hi vọng mãnh liệt của một người chiến sĩ cách mạng khao khát mang lại độc lập giải phóng cho dân tộc.

Bài thơ ''Ngắm trăng'' là một bức họa tái hiện lại hình ảnh Bác Hồ ngắm trăng trong thời gian bị giam tù, chứa đựng tâm hồn và vẻ đẹp trong con người của vị lãnh tụ vĩ đại của đất nước. Bài thơ đồng thời thể hiện lối sống lạc quan, yêu đời và phẩm chất tốt đẹp của Bác Hồ. ''Ngắm trăng'' được xem là một thi phẩm đáng trân trọng và lưu giữ, trường tồn mãi theo thời gian cùng với sự nghiệp sáng tác của chủ tịch Hồ Chí Minh.