DÀN Ý PHÂN TÍCH NÉT ĐẶC SẮC 

• a, Ngôi kể thứ nhất

  - Truyện được kể qua lời của nhân vật chính Phương Định. Mọi tâm tư tình cảm thơ mộng của thiếu nữ cũng như những gian lao, vất vả; sự căng thẳng của công việc; sự nguy hiểm khi luôn cận kề cái chết… đều hiện lên rất rõ ràng và chân thực.

  - Tác dụng: Kể chuyện bằng lời trần thuật từ ngôi kể thứ nhất làm tăng tính chân thực cho nội dung câu chuyện. Vì đó chính là những gì mà nhân vật đã chứng kiến, đã trải qua; vì thế mang đến cái nhìn chân thực nhất, chi tiết nhất về cuộc sống nơi chiến trường của ba cô gái thanh niên xung phong.

  b, Nghệ thuật xây dựng nhân vật

  Nghệ thuật xây dựng nhân vật thể hiện rõ nét nhất qua hình tượng nhân vật Phương Định. Tác giả khắc họa nhân vật Phương Định thông qua vẻ đẹp về ngoại hình và phẩm chất: một cô gái đang lứa tuổi đôi mươi tràn đầy sức sống, có vẻ đẹp tươi trẻ về ngoại hình; và hơn hết là vẻ đẹp về lí tưởng, sẵn sàng từ bỏ cuộc sống nhãn nhã để dấn thân vào chiến trường; một cô gái có đầy đủ những nét đẹp về phẩm chất, sự kiên cường, dũng cảm, yêu thương chăm sóc đồng đội… Qua nhân vật Phương Định, tác giả đã làm nổi bật vẻ đẹp của những cô gái thanh niên xung phong hết lòng vì nhiệm vụ, vẻ đẹp của cả một thế hệ trẻ sẵn sàng hi sinh lợi ích cá nhân để nỗ lực hết mình vì độc lập, tự do của Tổ quốc.

  * Thiếu nữ Hà thành với nét đẹp ngoại hình tươi trẻ, đầy sức sống

  - Phương Định là một cô thiếu nữ đẹp: cô tự nhận mình là “ một cô gái khá” với “hai bím tóc dày tương đối mềm, một cái cổ cao kiêu hãnh như đài hoa loa kèn”, đôi mắt thì như “các anh lái xe bảo: Cô có cái nhìn sao mà xa xăm”…

  - Cô thường xuyên được các anh bộ đội pháo binh nhìn trộm, thu hút nhiều ánh nhìn của những người đã từng gặp.

  => Đúng là một cô gái đẹp, một vẻ duyên dáng, đầy nữ tính và có chiều sâu của một cô gái thị thành. Cô cũng biết mình đẹp và được nhiều chàng trai để ý. Điều đó khiến cô vui và tự hào nhưng dù nhạy cảm cô cũng không để lòng xao động. Cô không săn sóc vội vã với các anh bộ đội mà thường đứng ra xa khoanh tay trước ngực và nhìn đi nơi khác. Đó là vẻ đẹp kiêu kì đáng yêu của một cô gái Hà Nội.

  * Cô gái với lí tưởng sống cao đẹp, lòng yêu nước thiết tha

  - Phương Định tham gia chiến trường ngay khi rời ghế nhà trường phổ thông.

  - Ở Hà Nội, cô là con gái được chiều chuộng, nhiều mơ mộng, hoài bão. Cô có thể lựa chọn cho mình cuộc sống nhàn nhã, nhưng cô đã đi theo tiếng gọi của lí tưởng, sẵn sàng dấn thân vào chiến trường gian khổ ác liệt, sẵn sàng “quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh”.

  => Phương Định cũng giống như những chàng trai, cô gái lúc đó; sẵn sàng vì tiếng gọi của lí tưởng, của nhiệt huyết mà từ bỏ cuộc sống an nhàn để dấn thân vào chiến trường. Chính lòng yêu nước thiết tha và lí tưởng sống cao đẹp đã giúp cô gái dũng cảm có động lực; sống theo nhiệt huyết, lí tưởng.

  * Nữ chiến sĩ thanh niên xung phong kiên cường, quả cảm, anh dũng

  – Phương Định là một cô gái dũng cảm, gan dạ, sẵn sàng đối đầu với những nguy hiểm: trong lúc đào bom, thỉnh thoảng lưỡi xẻng của cô đã chạm vào quả bom, tạo ra một tiếng động sắc đến gai người. Nhưng thay vì bỏ cuộc, cô biết đâu là việc cần làm, đâu là thứ cô cần tập trung hoàn thành. Đó không phải là sợ hãi mà là làm sao để phá được bom nhanh nhất, chính xác nhất, để những con đường an toàn cho những chuyến xe đi qua.

  - Lòng gan dạ, dũng cảm thái độ bình tĩnh của Phương Định được thể hiện rõ nét trong một lần phá cô phá bom. Sau khi máy bay địch trút bom, không khí trên cao điểm vắng lặng đến phát sợ. Khói đen vật vờ trên không trung, còn bốn quả bom chưa nổ. Một mình Phương Định phá quả bom trên đồi, cô bình tĩnh và dũng cảm tiến gần lại quả bom. Cô cảm thấy có ánh mắt của các chiến sĩ đang dõi theo nên cô không đi khom mà đàng hoàng bước tới. Quả bom có hai vòng tròn màu vàng nằm lạnh lùng trên bụi cây khô một đầu vực trong đất. Khi thực hiện nhiệm vụ phá bom, ban đầu cô cũng thấy căng thẳng hồi hộp. Nhưng cô lại bình tĩnh chủ động tự tin thực hiện từng thao tác phá bom, chạy đua với thời gian để vượt qua cái chết.

  Hình ảnh nhân vật Phương Định là biểu tượng cho vẻ đẹp nữ anh hùng quả cảm, đại diện cho ý chí kiên cường của thế hệ thanh niên xung phong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ

  * Nữ chiến sĩ thanh niên xung phong có trách nhiệm với công việc

  Cô là người có tinh thần trách nhiệm cao, sống hết mình vì công việc:

  - Nhiệm vụ của Phương Định vô cùng vất vả và nguy hiểm, thậm chỉ phải đối diện với cái chết thường xuyên. Do thuộc tổ trinh sát mặt đường trên tuyến đường Trường Sơn; công việc của cô mỗi khi bom nổ là chạy lên, đo khối lượng đất để lấp vào hố bom và phá bom nếu nó chưa nổ. Mục đích của công việc là nhằm đảm bảo các chuyến xe vận chuyển lương thực và vũ khí vào chiến trường miền Nam được an toàn. Suốt ba năm, tuy cảm giác căng thẳng khiến đầu óc cô “căng như chão” và “tim đập bất chấp cả nhịp điệu” nhưng chưa bao giờ Phương Định từ chối nhiệm vụ hay sợ hãi rút lui, nhiệm vụ nào cô cũng làm tốt.

  - Trong một lần phá bom, cô đã từng nghĩ tới cái chết. Nhưng đó là “một cái chết mờ nhạt, không cụ thể”. Trong đầu cô hiện lên vô vàn câu hỏi “liệu mình có nổ, bom có nổ không?” hay “làm cách nào để châm mình lần thứ hai?”. Chính những câu hỏi này cho thấy Phương Định có sự quan tâm đến công việc phá bom nhiều hơn cái chết của chính cô. Cái chết thì “mờ nhạt” nhưng những mối lo về “phá bom” lại hiện lên vô cùng rõ ràng.

  => Phương Định là một nữ chiến sĩ thanh niên xung phong rất có trách nhiệm với công việc. Cô không nghĩ cho bản thân mà chỉ mong hoàn thành công việc vì biết công việc của mình có tầm quan trọng vô cùng, ảnh hưởng đến biết bao người khác. Vì thế, cho dù nguy hiểm đến mấy, căng thẳng đến mấy cô vẫn cố gắng hoàn thành công việc của mình.

  *. Có tinh thần đồng đội, đồng chí nồng hậu

  - Cô luôn yêu thương, lo lắng quan tâm tới đồng chí của mình đặc biệt là hai người bạn gái cùng tổ. Chị Thao ngã, cô đỡ dậy. Nho bị thương máu túa ra thấm vào đất cô bé Nho lên đùi băng rửa vết thương cho bạn, cử chỉ cẩn thận, biết bao trìu mến.

  - Cô lo lắng cho chị Thao và Nho lên cao điểm chưa về đến nỗi “nói như gắt vào máy” khi đại đội trưởng hỏi tình hình. Cô hiểu chị Thao và Nho như biết về những chị em ruột thịt. Đó là chị Thao sợ máu và vắt nhưng khi chiến đấu lại rất dũng cảm. Trong cuộc việc, ai cũng gờm chị bởi sự bình tĩnh, cương quyết, táo bạo. Nho thì thích thêu thùa, rụt rè, nũng nịu như em út nhưng cũng rất kiên quyết, gan dạ trong công việc.

  => Dường như lúc ấy không còn một Phương Định điệu hay làm đỏm nữa mà đã nhường chỗ cho một Phương Định khác xuất hiện: nhanh nhẹn, tháo vát và giành tình yêu cho đồng đội. Nhìn Phương Định chăm sóc đồng đội thành thạo như một y tá, ta càng cảm thấy Phương Định là một cô gái đảm đang, thích ứng nhanh với hoàn cảnh chiến trường. Tình cảm của cô với đồng đội mãi làm ta cảm động.

  * Cô gái hồn nhiên, có tâm hồn lãng mạn và nhạy cảm

  – Cô quan tâm tới ngoại hình của mình: Luôn dành thời gian chăm chút cho ngoại hình và rất yêu thích đôi mắt của mình – một đôi mắt được các anh lính nhận xét là “có cái nhìn sao mà xa xăm”. Cô thích làm duyên và đắm chìm trong những suy tư của mình.

  – Những lúc không làm nhiệm vụ, Phương Định thường hát để quên đi những cực nhọc và thêm yêu đời: Cô thích hát, chẳng cần thuộc lời, cứ nhớ một điệu nhạc nào đó là cô lại bịa lời để ngân nga. Tuy có ý chí kiên cường và dũng cảm nơi chiến trường, nhưng ẩn sâu trong tâm hồn cô vẫn là một cô gái mộng mơ với đầy khát khao, hoài bão phía trước.

  – Sự hồn nhiên của Phương Định còn thể hiện qua cảm giác thích thú “cuống cuồng” trước một cơn mưa đá xảy ra chóng vánh giữa rừng. Trong cơn mưa đá bất chợt ấy, những kỷ niệm xa xôi bỗng ùa về trong tâm trí cô: nào là những căn nhà nhỏ ở quảng trường thành phố; những khung cửa sổ, những ngôi sao lấp lánh trên bầu trời Hà Nội,… Đó không chỉ là những kỉ niệm gắn với tuổi thơ cô mà còn góp phần không nhỏ trong việc nuôi dưỡng, sưởi ấm tâm hồn cô, giúp cô trải qua cuộc chiến gian khổ và khốc liệt

  Phương Định tham gia chiến trường ba năm, phải đối mặt với khó khăn gian khổ thường xuyên nhưng thế giới tâm hồn vẫn được cô giữ vẹn nguyên không đổi. Đó chính là biểu hiện rõ ràng cho sức sống mãnh liệt của cô gái trẻ xuất thân Hà Thành.

  Qua lời kể tự sự kết hợp cùng biểu cảm, miêu tả; Lê Minh Khuê đã thể hiện thành công hình tượng nhân vật Phương Định. Đó là một thiếu nữ Hà thành trẻ trung, mơ mộng, sẵn sàng đi theo tiếng gọi của lí tưởng, từ bỏ cuộc sống nhàn nhã để dấn thân vào chiến trường. Cô sống giữa chiến tranh khốc liệt nhưng vẫn nuôi dưỡng trong mình một trái tim giàu lòng yêu thương, tràn đầy niềm tin vào cuộc sống. Cô luôn yêu thương, chăm sóc đồng đội hết lòng. Cô anh dũng, kiên cường và quả cảm trong công việc; không nề hà gian khổ khó khăn, sẵn sàng đối mặt với cái chết cận kề để có thể hoàn thành nhiệm vụ của mình. Phương Định xứng đáng trở thành hình mẫu nhân vật lý tưởng khi nhắc đến những cô gái thanh niên xung phong trong văn học Việt Nam thời kỳ kháng chiến chống Mỹ.

  *. Nhân vật Nho, Thao

  - Bên cạnh nhân vật Phương Định, nghệ thuật xây dựng nhân vật của Lê Minh Khuê còn thể hiện ở nhân vật Nho và Thao.

  - Chị Thao là tổ trưởng tổ trinh sát mặt đường. Trong công việc, chị là một người điềm tĩnh, hết sức quyết đoán và táo bạo, có những mệnh lệnh quyết đoán.

  Khi sắp phải lên trên cao điểm để làm nhiệm vụ chị vẫn bóc bánh quy để ăn ngon lành, mặc cho đồng đội lo lắng thay cho chị. Lúc chứng kiến Nho bị thương, tuy rất lo lắng đến mức mặt tái đi nhưng chị nhất định không để cho mình khóc. Tuy thế, Thao cũng là một cô gái nữ tính, có tâm hồn nhạy cảm và cực kì giàu tình cảm. Chị chú ý đến ngoại hình (lông mày của chị lúc nào cũng được tỉa nhỏ như cái tăm; áo lót của chị thì cái nào cũng được thêu chỉ màu điệu đà…); chị yêu ca hát (thường ngân nga hát một mình); chị có những nỗi sợ hãi rất con gái (sợ máu và sợ vắt)

  Trong nhân vật Thao ta thấy có sự kết hợp giữa hai nét tính cách đối lập. Một bên là nhút nhát, mềm yếu, bên còn lại là bản lĩnh quyết đoán đến vô cùng. Sự đối lập ấy đã giúp tác giả tạo ra chiều sâu tư tưởng cho nhân vật. Đồng thời đưa nhân vật trở nên gần gũi, sống động hơn như hình ảnh một nữ anh hùng trong đời thật.

  – Nho có trách nhiệm cao trong công việc, chưa bao giờ để nỗi sợ lấn át nhiệm vụ cần hoàn thành: cùng với các chị trong tổ trinh sát, Nho luôn dũng cảm đối mặt với đạn bom để hoàn thành công việc. Nho đúng như em gái nhỏ trong nhà, rất hay vòi vĩnh, làm nũng các chị, thậm chí còn đòi ăn kẹo.

  Nho là người ít tuổi nhất trong đội trinh sát mặt đường nên thường được các chị yêu thương, chiều chuộng như một cô em út trong nhà. Tuy nhỏ bé nhưng trong công việc, Nho hiện lên với tính cách can đảm, cứng rắn và mạnh mẽ. Nho đã làm nổi bật phẩm chất tốt đẹp của nữ thanh niên xung phong và những nét cá tính rất đặc trưng của em út, không thể lẫn với các chị.

  -> Hai nhân vật Nho, Thao cùng với Phương Định đã thể hiện được sự tài tình trong việc khắc họa nhân vật của Lê Minh Khuê; làm nổi bật được hình ảnh những cô gái thanh niên xung phong đẹp về ngoại hình; có lí tưởng sống cao đẹp; dũng cảm kiên cường vượt lên hoàn cảnh khó khăn nguy hiểm ở chiến trường để hoàn thành nhiệm vụ, phục vụ cho mục tiêu chung, cho công cuộc đấu tranh anh dũng của dân tộc Việt Nam.

  a. Đặc điểm ngôn ngữ

  - Lời kể linh hoạt, tự nhiên, đan xen hợp lí giữa lúc miêu tả những tâm sự, giây phút mơ mộng của ba cô gái (khi thì nhận được thư của bạn Nho, khi thì hát, khi thì nghĩ, ngóng từng đoàn xe qua lại để hỏi thăm tin tức; những lúc Phương Định nghĩ ngợi về tương lai…) và lúc căng thẳng khi phải làm công việc đo khối lượng đất lấp hố bom, đếm và gỡ bom chưa nổ, bom nổ chậm.

  - Câu văn ngắn, nhịp nhanh, sử dụng nhiều hình ảnh so sánh: tác giả thường xuyên sử dụng những câu văn ngắn với nhịp nhanh khi miêu tả sự căng thẳng, gấp gáp, nguy hiểm của công việc. Điều này tạo cho nhịp độ câu chuyện được đẩy lên cao, góp phần giúp cho người đọc thấy rõ hơn sự nguy hiểm nơi chiến trường khốc liệt.

  - Ngôn ngữ kể chuyện tự nhiên, giàu màu sắc nữ tính: Truyện được kể từ lời kể của nhân vật Phương Định, dưới góc nhìn của một tác giả nữ; vì thế tuy nội dung câu chuyện nói về những nguy hiểm, căng thẳng nhưng câu chuyện vẫn mang đậm sắc thái nữ tính, nhẹ nhàng. Đây cũng chính là nét riêng của phong cách Lê Minh Khuê.

  => Tác dụng: Khiến cho nhịp độ của câu chuyện hài hòa và nhịp nhàng, khi thì căng thẳng, khốc liệt khi thì mơ mộng, lãng mạn; góp phần làm cho câu chuyện được kể hấp dẫn hơn, việc khắc họa nội dung chủ đề của tác phẩm được rõ ràng