Mùa xuân là mùa của sức sống, của những sinh sôi nảy nở, là mùa của trăm hoa khoe sắc. Mùa xuân đến mang theo biết bao sự tươi mới cho đất trời, gọi đến biết bao những mùa hoa xinh đẹp. Một trong những loài hoa đẹp nhất của mùa xuân nước Việt, không thể không kể đến là hoa mai. Hoa mai là sản vật tinh thần, là biểu tượng may mắn hòa cùng niềm hạnh phúc sum vầy trong năm mới. Và chẳng biết tự bao giờ hoa mai đã trở thành linh hồn linh thiêng nhất của mùa xuân trong lòng con mỗi người con Việt Nam.

Tất cả những loại hoa mai chúng ta thấy hiện giờ đều bắt nguồn từ hoa dại trong rừng, được người lao động đi rừng mang về và nhân giống và lai tạo ra. Không ai còn nhớ rõ hình dáng ban đầu của thân cây ra sao. Chỉ nhớ rằng thân cây là thân gỗ, cao từ mét rưỡi đến hai mét như cây mai ngày nay.

Thân cây lúc nào cũng màu nâu xám và tỏa ra làm nhiều nhánh. Với bàn tay khéo léo và khối óc nghệ thuật, nhiều nghệ nhân đã tạo ra những kiểu dáng lạ mắt cho thân cây như hình con rồng, phụn, lân,… cùng với các tán tròn xòe rộng như bàn tay ấp ủ hơi thở nồng nàn của mùa xuân.

Cây mai có rất nhiều loại. Mai vàng là loài thường thấy nhất. Mai vàng thuộc họ hoàng mai. Cành mai có phần uyển chuyển, mềm mại hơn cành đào. Loài cây này thường rụng lá vào mùa đông, đến mùa xuân thì bắt đầu nở hoa. Hoa mai cũng có năm cánh như hoa đào.

Khi sắp nở, nụ mai mới phô màu vàng tươi thắm. Hoa mai mang một vẻ đẹp nồng nàn, ấm áp của khí hậu miền Nam. Cánh mai tỏa hương thơm thoang thoảng, kín đáo. Hoa mai mọc thành chùm và có cuống dài treo lơ lửng bên cành. Sau khi nở hoa, cây lại còn cho quả màu đỏ nhạt, bóng như ngọc.

Bên cạnh đó còn có rất nhiều loại hoa mai: Mai vĩnh hảo, mai tứ quý, mai cà ná, mai liễu,… Mai ở Việt Nam được trồng nhiều ở miền Nam và miền Trung, bởi nó phù hợp với thời tiết ấm áp của nơi đây hơn cái giá lạnh của vùng Bắc Bộ. Ở nước ta, người ta chuộng mai tứ quý bởi nó nở hoa cả bốn mùa.

Đặc biệt, khi lần đầu nở, hoa chỉ có năm cánh màu vàng nhưng sau đó, các cánh hoa rơi rụng dần rồi năm đài hoa đổi thành màu đỏ, trông rất đẹp. Đó là lý do vì sao mai tứ quý còn có tên gọi là nhị độ mai, nghĩa là hoa mai nở hai lần, trước vàng sau đỏ. Còn có loài mai chiếu thủy thân hình bé nhỏ, cho những chùm hoa màu trắng bé xinh xinh, tỏa hương thơm dịu dàng. Chúng thường được người ta trồng trên các hòn non bộ.

Hoa mai là một trong bốn loài cây được xếp vào hàng tứ quý, gồm: “Tùng, Cúc, Trúc, Mai”. Người xưa cho rằng chúng có những tính chất đặc biệt nổi bật, tượng trưng cho những phẩm chất tốt đẹp của con người. Hoa mai tươi đẹp rực rỡ, hương hoa tinh khiết. Mai tượng trưng cho phẩm chất cao quý, khí phách của người quân tử, là niềm cảm hứng trong thơ ca…

Người ta có thể trồng mai trong bồn, trong chậu hay ngoài vườn đều được. Cây mai rất ưa ánh sáng và đất ẩm. Thế nên, mỗi khi gần đến dịp Tết, chỉ cần khí hậu ấm áp, ẩm ướt là hoa mai nở rộ. Nhưng chưa đến giao thừa mà hoa mai đã nở sớm thì trong ba ngày Tết hoa mai rụng sẽ bị cho là điềm xui và cây mai sẽ trông không đẹp nữa.

Vì thế, các nghệ nhân trồng mai trong dịp cận Tết luôn bận rộn chăm sóc cho vườn mai của mình, dùng mọi cách để giữ sao cho hoa mai nở rộ vào đúng ba ngày Tết, mang đến may mắn cho mọi nhà. Ngoài ra, các nghệ nhân còn dùng kỹ thuật ghép để tạo ra những cây mai cho hoa rất nhiều cánh. Thậm chí còn có nhiều hoa mai màu khác nhau nở trên cùng một cây.

Quả thật, bàn tay kỳ diệu của con người đã góp phần giúp họ nhà mai thêm đa dạng, phong phú và hấp dẫn. Hoa mai không chỉ đẹp mà còn là biểu trưng cho nếp sống văn hóa lâu đời của người Việt Nam.

Trong những ngày tết truyền thống của Việt Nam ta không thể thiếu những cây hoa mai, hoa đào. Miền Bắc thì có hoa đào, còn miền Nam thì có hoa mai. Từ rất lâu, hoa mai tượng trưng cho những gì đẹp đẽ thanh tao nhất. Hoa mai còn báo hiệu mùa xuân đang về và trong ngày xuân thì hoa mai là biểu tượng không thể thiếu của người Việt Nam

Khi mùa xuân về cũng là lúc những cánh hoa mai vàng nở rộ, trong ngày tết cổ truyền của người Việt Nam việc chơi hoa mai là thú chơi thanh cao, tao nhã, thể hiện được tâm hồn yêu hoa và thẩm mĩ của người Việt Nam, mỗi khi nhìn thấy những cánh mai vàng nở, búp mai vàng ngát hương thơm mát, tuôn trào những sắc vàng ấm áp, làm cho chúng ta cảm thấy ấm áp hơn để chào đón một năm mới với nhiều điều may mắn, an lành, vì vậy mà mai là cây không thể thiếu trong ngày tết của Việt Nam ta.

Có câu thơ rất hay nói về hoa mai: “Hoa mai, nàng tiên của mùa xuân!”, thật đẹp làm sao? Hoa mai được ví như nàng tiên, một nàng tiên thơ mang mùa xuân đến cho trần gian, mang không khí mùa xuân ngập tràn màu sắc và hơi ấm.