Bài thơ “Qua đèo ngang” là một bức tranh thuỷ mạc đơn sơ, chấm phá sự hoang lặng, u tịch, nỗi buồn sâu thẳm từ đáy lòng của một người phụ nữ. Bức tranh cảnh Đèo Ngang mà tác giả vẽ nên không chỉ có cái đẹp thiên nhiên cỏ cây hoa lá, có hình bóng con người mà còn có cả âm thanh của tiếng chim vang hót. Cảnh vật đèo ngang được hiện lên thật hoang sơ, vắng lặng, bao trùm một không gian núi rừng bát ngát, mênh mông. Cảnh đèo ngang xuất hiện con người nhưng dáng hình nhỏ bé, lom khom ấy và sự sống con người cũng ít ỏi, hữu hạn giữa rừng rậm bát ngát. Cảnh hiu hắt, hoang sơ của đèo ngang có thêm sức sống của con người nhưng sức sống ấy lại càng làm cho sự vắng vẻ, tiêu điều thêm đậm nét, thêm thấm sâu vào lòng người xa xứ. Thi sĩ lắng nghe âm thanh nhưng đó không phải tiếng kêu của chim nữa mà là tiếng lòng của con người. Giữa cảnh rừng núi mênh mang, tiếng chim cuốc cuốc, đa đa vang lên khắc khoải, da diết càng làm cho cảnh vật trở nên buồn hơn. Với cách chơi chữ đầy tinh tế, ẩn dụ hai loài chim quốc và chim đa đa để nói về nỗi nhớ nước, sự xót xa, tiếc nuối về một thời kì vàng son của triều đại cũ nay không còn, nhớ nhà bởi bà đang phải rời xa tổ ấm yên vui để đến mảnh đất Kinh thành xa lạ. Qua bài thơ, bà còn thể hiện cái nhìn nhân sinh quan, nỗi niềm với triều đình nhà Lê thời đó. Hai câu thơ cũng sử dụng phép đảo trật câu, qua đó nhấn mạnh sâu sắc tâm trạng buồn sầu, nhớ thương của tác giả qua tiếng chim kêu. Phác hoạ lên khung cảnh chan chứa nỗi buồn lớn lao, thấm thía, khó san sẻ, giãi bày. Nó như kết thành hình, thành khối, thành mảnh tình riêng khiến nhà thơ phải thốt lên chua xót: ta với ta. Chỉ có ta hiểu lòng ta mà thôi! Vì thế nên sự cô đơn càng tăng lên gấp bội. Bài thơ Qua đèo Ngang khiến bao nhân tài, vị thi sĩ, con người đất Việt yêu thơ ca ngợi tài năng của tác giả. Đọc bài thơ, chúng ta thêm yêu, thêm tự hào Tổ quốc với bao vị anh hùng, vị thi sĩ, những cảnh đẹp hữu tĩnh.