Hồ Chí Minh - vị lãnh tụ vĩ đại của dân tộc Việt Nam ta. Là người tiên phong dẫn lối cho đất nước ta bước ra khỏi tấm màn đen của đêm trường nô lệ. Đó là những điều người người nói đến khi nhắc về Hồ Chủ tịch. Thế nhưng, bên cạnh đó, Người còn là một nhà thơ, một người nghệ sĩ đích thực với tâm hồn nhạy cảm và những tác phẩm giàu giá trị. Trong đó, chúng ta không thể không nhắc đến bài thơ Rằm tháng giêng.

Đây là một tác phẩm thơ được viết bằng chữ Hán theo thể thất ngôn tứ tuyệt đường luật quen thuộc. Ngay cả cấu tứ bài thơ cũng không có gì quá mới khi hai câu thơ đầu dành để tả cảnh, hai câu thơ sau ngụ tình, tả người. Nhưng bằng tài năng, bằng trái tim nhạy cảm nhà thơ đã vẽ nên những câu thơ với hình ảnh hấp dẫn, sống động, và những ý thơ dạt dào tình cảm, ý nghĩa.

Kim dạ nguyên tiêu nguyệt chính viên,

Xuân giang, xuân thuỷ tiếp xuân thiên.

Mở đầu bài thơ là hình ảnh thiên nhiên vô cùng tươi đẹp. Đó là vào một đêm của mùa xuân, khi mặt trăng tròn đầy viên mãn ngự trị trên trời cao. Ấy là lúc khắp đất trời sung sướng mà vẫy vùng trong bể trăng đầy ăm ắp. Cái thứ ánh sáng trắng ngọc trắng ngà ấy phủ lên những lớp vàng, bạc óng ánh. Khiến cho đất trời như đẹp hơn, tình tứ hơn. Bởi vậy, mà sắc xuân, hương xuân cũng thấm đẫm hơn trên cảnh vật. Dòng sông, con nước, bầu trời không còn là nó của ngày hôm qua nữa. Mà khoác lên mình tấm áo mới, trở thành sông xuân, trời xuân. Hình ảnh thơ khiến người đọc lâng lâng trong cảm giác khi xuân chín nục, tỏa ngát thơm hương. Bầu trời, dòng sông được mùa xuân thấm đượm, lồng vào nhau, dây dưa khó phân. Mà có lẽ cũng chẳng cần phân tách, nên chúng cứ thế mà đan vào nhau, tuy hai mà một. Cả bức tranh thiên nhiên trở nên rộng lớn và thoáng đãng khi cả đất trời ngự về trên dòng thơ. Và từng hơi thở cũng vì thế mà nhẹ nhàng, mê say hơn, khi sắc xuân đương nồng thắm, sinh động mà luân chuyển, mà chảy âm ỉ trong lòng thơ.

Trong khung cảnh mê say ngây ngất ấy, hình ảnh con người hiện lên ẩn sau hình ảnh chiếc thuyền trôi giữa con sông. Điều đặc biệt là, những con người ấy đến nơi đây không phải để thưởng nguyệt hay đọc thơ mà là để làm việc:

Yên ba thâm xứ đàm quân sự,

Dạ bán quy lai nguyệt mãn thuyền.

Những con người trong chiếc thuyền đấy là những người chiến sĩ đang tập trung để bàn bạc việc quân sự, để bảo vệ tổ quốc. Tinh thần ấy, không chút nào bị tác động, bị lay chuyển, dù là cảnh sắc tươi đẹp ở bên ngoài thuyền. Các chiến sĩ ấy bàn bạc việc quân miệt mài đến tận đêm khuya vẫn chẳng dừng lại. Đến tận quá nửa đêm, khi ánh trăng đã tắm đẫm cả con thuyền vẫn còn miệt mài suy nghĩ.

Hình ảnh ánh trăng trải đầy thuyền là một hình ảnh vô cùng thơ mộng. Ánh trăng như một người bạn, một người đồng chí luôn ở bên quan tâm, đồng hành cùng các chiến sĩ. Hình ảnh trăng - người chiến sĩ là cặp hình ảnh song hành quen thuộc trong các tác phẩm thơ của chủ tịch Hồ Chí Minh. Nó thể hiện sự gắn kết giữa con người và thiên nhiên, luôn ở bên, sát cánh cùng nhau. Ngoài ra, bức tranh sáng rọi của ánh trăng, còn thể hiện một niềm tin vững chắc về tương lai tươi sáng ở phía trước của đất nước ta. Đó là một tương lai hạnh phúc, độc lập, bình yên, như khuôn trăng tròn đầy ở trên kia.

Bài thơ Rằm tháng giêng đã xây dựng nên một đêm trăng mùa xuân tươi đẹp, hấp dẫn. Cả bài thơ khắc họa nên bầu không gian rộng lớn, thoáng đãng, trong đó xuất hiện hình ảnh con người tuy nhỏ bé, nhưng khó để bỏ qua được. Từ đó, thể hiện được tài năng, tâm thế của tác giả. Đó là một trái tim tràn đầy tình yêu thiên nhiên, nhưng vẫn không quên nhiệm vụ đối với tổ quốc. Thật không sai khi gọi Hồ Chí Minh là “nhà thơ chiến sĩ”.

Bác Hồ không chỉ được mọi người biết đến như vị cha già kính yêu của dân tộc, vị lãnh tụ tài ba của đất nước mà ở Người ta còn cảm nhận được chất “nghệ sĩ” của một thi nhân. Mỗi sáng tác của Bác đều phảng phất hơi thở của cuộc sống, hòa mình cùng thiên nhiên và trải lòng với những chuyển biến của đất trời. “Nguyên tiêu” là một trong những bài thơ như thế:

“Kim dạ nguyên tiêu nguyệt chính viên

Xuân giang xuân thủy tiếp xuân thiên

Yên ba thâm xứ đàm quân sự

Dạ bán quy lai nguyệt mãn thuyền.”

Bài thơ được Bác viết bằng thể thơ cổ, được sử dụng trong thơ ca trung đại: thất ngôn tứ tuyệt. Về sau, dịch giả Xuân Thủy dịch sang thể thơ lục bát với tên gọi “Rằm tháng giêng”:

“Rằm xuân lồng lộng trăng soi

Sông xuân nước lẫn màu trời thêm xuân

Giữa dòng bàn bạc việc quân

Khuya về bát ngát trăng ngân đầy thuyền.​”

Sáng tác vào những năm 1947, giữa không khí căng thẳng của thời đại, giữa những bộn bề công việc, người chiến sĩ cách mạng Hồ Chí Minh đã vượt qua những khắc nghiệt của thời đại, hạ bút với những vần thơ tuyệt diệu:

“Rằm xuân lồng lộng trăng soi

Sông xuân nước lẫn màu trời thêm xuân”

Bức tranh đêm nguyên tiêu được Bác vẽ ra với thời gian và không gian ngập tràn vẻ đẹp mùa xuân. Hẳn là lúc ấy đã về khuya, trời đã bắt đầu có những cơn gió nhẹ nhàng làm xôn xao cành lá. Mặt trăng đêm rằm “tròn vành vạnh” tỏa ánh sáng lên vạn vât khiến nhân gian cũng long lanh trong dòng sông trăng lấp lánh. Trăng soi màu trời, trăng soi tiếng hát, trăng soi cả những con người đang ngồi ngắm ánh trăng giữa đêm khuya đầy tâm sự. Thật tài tình khi Bác sử dụng từ láy “lồng lộng” để nói về sắc thái của ánh trăng. Có vẻ ánh trăng như đang ấp ôm, xoa dịu những tâm hồn đang thổn thức, đang đắn đo cho những quyết sách trọng đại của đất nước trong tương lai

Ánh trăng ngày xuân làm vạn vật cũng trở nên xuân. Sắc xuân từ ánh trăng chan hòa vào cảnh vật, vào thiên nhiên, vào cuộc sống:

“Sông xuân nước lẫn màu trời thêm xuân”

Ta bắt gặp ba hình ảnh “sông xuân”, “nước xuân” và “trời xuân”. Ba hình ảnh này như đang soi chiếu vào nhau, tôn lên nhau làm vẻ đẹp mùa xuân được lập phương lên, đẹp nhiều lần hơn thế nữa. Điệp từ “xuân” được lặp lại ba lần như khẳng định cảnh sắc mượt mà, thiên nhiên chan chứa sức sống mùa xuân trong đêm rằm đầu năm mới. Không gian ấy được mở ra theo chiều cao, chiều sâu và cả chiều rộng khiên bức tranh đêm nguyên tiêu không chỉ bó hẹp mà lại mở ra đến vô cùng vô tận.

Trong bức tranh với gam màu chủ đạo là trắng – đen, sáng – tối ấy, con người hiện lên đơn sơ, chân chất nhưng lại kỳ vĩ làm sao:

“Giữa dòng bàn bạc việc quân

Khuya về bát ngát trăng ngân đầy thuyền”

Vẻ đẹp của bức tranh xuân không làm cho người chiến sĩ quên đi nhiệm vụ mà mình gánh vác. Không khó để bắt gặp ánh trăng trong thơ của Bác. Đã nhiều lần trăng kia thấu cảm cho sự vất vả của người thi nhân – chiến sĩ, đến tận hiên nhà mời gọi nhà thơ:

“Trăng vào cửa sổ đòi thơ

Việc quân đang bận xin chờ hôm sau”

Có lẽ chỉ cần như thế là đủ để thấy được tinh thần trách nhiệm và niềm mong muốn của Bác to lớn đến thế nào. Vầng trăng cũng thế, cũng cần mẫn theo sát bên cạnh con người với tâm hồn cao đẹp cho đến lúc họ trở về:

“Khuya về bát ngát trăng ngân đầy thuyền”

Khuya vậy mà trăng vẫn ngân nga, tràn ngập khắp nơi, như đang chờ, đang đợi, đang đồng hành, đồng cảm cùng thi nhân. Hình ảnh “trăng ngân đầy thuyền” hết sức độc đáo. Là ánh trăng soi dòng nước hay là ánh trăng “rơi xuống mạn thuyền” theo thi nhân bàn bạc việc quân tình, chính sự.

Trăng gắn bó với người nghệ sĩ biết trân quý vẻ đẹp của trăng và chính người nghệ sĩ ấy cũng có một tâm hồn lãng mạn mới đủ sức khiến trăng đồng hành, đồng cảm. Giữa hoàn cảnh chiến tranh gay gắt, con người và thiên nhiên vẫn hài hòa, giao cảm, vẫn đồng hành và chia sẻ. Phải là một tâm hồn lạc quan, yêu thiên nhiên và cuộc sống mới có thể viết nên những vần thơ mượt mà nhưng chất chứa nhiều tâm tư như thế.

Qua bài thơ “Nguyên tiêu”, người đọc cảm nhận được một bức tranh ngày xuân tuyệt đẹp cùng những trăn trở về vận mệnh ẩn sâu trong từng câu thơ, trong từng hình ảnh. Thế nhưng, bài thơ cũng chính là minh chứng rõ ràng cho phong thái ung dung, tinh thần lạc quan của Bác. Ta không cảm thấy choáng ngợp mùi vị của chiến tranh đáng sợ, chỉ cảm thấy yêu quý và kính trọng tấm lòng của Bác nhiều hơn.