Đáp án:

Cảm nhận bài thơ Qua Đèo Ngang

“ Bước tới đèo Ngang, bóng xế tà

Cỏ cây chen đá, lá chen hoa

Lom khom dưới núi, tiều vài chú

Lác đác bên sông, chợ mấy nhà

Nhớ nước đau lòng con quốc quốc

Thương nhà mỏi miệng cái gia gia

Dừng chân đứng lại, trời, non nước

Một mảnh tình riêng, ta với ta”

Hai câu đầu gợi tả thời khắc buổi chiều tà khi tác giả đến với đèo Ngang. Đây cũng là thời điểm gợi buồn, gợi nhớ gợi thương. Bởi xưa nay buổi “chiều tà bóng xế” trong thơ ca thường gợi buồn xa xứ, gợi phút giây đoàn tụ với những người lẻ bước tha hương. Câu thơ thứ hai “cỏ cây chen đá lá chen hoa” với biện pháp nghệ thuật nhân hóa và điệp ngữ “chen” đã gợi ra khung cảnh um tùm rậm rạp, hoang sơ thiếu bàn tay chăm sóc của con người. Cách gieo vần lưng “đá - lá” càng gợi lên sự chen chúc rậm rạp ấy.Hai câu ba bốn nổi bật với nghệ thuật đối cân chỉnh giữa các hình ảnh. Trong đó có nghệ thuật đảo ngữ giữa hai từ láy “lom khom” và “lác đác” lên trước càng nhấn mạnh vẻ tiều tụy, cuộc sống lao động vất vả và sự vắng vẻ đìu hiu. Cảnh đèo Ngang có bóng dáng con người, nhưng là con người “lom khom” trong công việc nhặt củi kiếm sống. Cảnh đèo Ngang có bức tranh cuộc sống nhưng là cuộc sống vắng vẻ hiu quạnh với trạng thái “lác đác”.Hai câu thơ 5-6 đã gợi lên âm thanh của Đèo Ngang. Nghệ thuật đối, nghệ thuật đảo ngữ và nghệ thuật nhân hóa tiếp tục được nhà thơ sử dụng hiệu quả gợi lên bức tranh đèo Ngang đìu hiu. Nhà thơ đã sử dụng thủ pháp lấy động tả tĩnh, miêu tả âm thanh của tiếng chim để gợi lên sự vắng vẻ. Nghệ thuật đảo ngữ với hai từ “đau lòng” “mỏi miệng” gợi lên âm thanh vang vọng, khắc khoải, da diết. Nghệ thuật chơi chữ  “quốc quốc” “gia gia” cùng các hình ảnh “nhớ nước” “thương nhà” đã gợi lên tiếng lòng tái tê nhớ về quê nhà, về đất nước của thời vàng son, về kinh đô đã phủ bóng rêu phong. Như vậy bằng bút pháp tả cảnh ngụ tình, tác giả đã vẽ lên bức tranh đèo Ngang hoang sơ, thoáng đãng um tùm nhưng vắng vẻ, thiếu sự sống con người và đìu hiu. Qua đó tác giả kín đáo kí thác nỗi niềm tâm sự bản thân.Tâm trạng của tác giả đã được thể hiện trực tiếp ở hai câu thơ cuối. Câu thơ thứ 7 “ Dừng chân đứng lại, trời, non, nước" gợi bước chân khựng lại của người lữ thứ trước cảnh đèo Ngang. Đối diện với người lúc này là không gian ba chiều, rộng bao la của “trời”; cao sừng sững của núi và sâu hun hút của nước. Đối diện với không gian vô cùng tận ấy, con người như càng thấy mình bé nhỏ, cô đơn, thiếu hơi ấm của sẻ chia đồng cảm. Nhìn lên trời cao, chỉ thấy nỗi buồn mênh mang; nhìn lên núi sừng sững chỉ thấy khói cô đơn chất ngất; nhìn xuống nước sâu chỉ thấy thẳm sâu nỗi buồn hun hút.

Đây là đáp án của mình (và cũng là bài thi giữa HK1 của mình). Chúc bạn học tốt!

“Qua Đèo Ngang” là tác phẩm nổi tiếng nhất của Bà Huyện Thanh Quan. Bằng giọng thơ man mác, hồn thơ tinh tế và lối thơ điêu luyện, bài thơ không chỉ là bức tranh thiên niên đầy màu sắc mà còn bộc lộ tâm trạng cô đơn của tác giả, có chút gì đó nuối tiếc về thời phong kiến huy hoàng đã dần tàn lụi.

Bài thơ được viết theo thể thất ngôn bát cú Đường luật. Mở đầu là hai câu đề:

“Bước đến đèo Ngang bóng xế tà
Cỏ cây chen đá, lá chen hoa”

Chỉ với câu thơ đầu tiên tác giả đã khái quát lên toàn bộ về hoàn cảnh, không gian, thời gian khi viết bài thơ. Cách mở đầu rất tự nhiên, không hề gượng ép, tưởng như tác giả chỉ thuận chân "bước đến" rồi tức cảnh sinh tình trước khung cảnh đèo Ngang trong buổi chiều hoàng hôn "bóng xế tà". Hình ảnh "bóng xế tà" lấy ý từ thành ngữ "chiều ta bóng xế" gợi cho ta một nét gì đó buồn man mác, mênh mang, có chút nuối tiếc về một ngày đang sắp qua. 

“Lom khom dưới núi tiều vài chú
Lác đác bên sông chợ mấy nhà”

Điểm nhìn đã được nhà thơ thay đổi nhưng sao tác giả vẫn chỉ cảm thấy sự hiu quạnh càng lớn dần thêm. Bởi thế giới con người nơi đây chỉ có vài chú tiểu đang gánh nước hay củi về chùa. Đó là một hình ảnh bình thường thế nhưng chữ "lom khom" khiến hình ảnh thơ thêm phần nào đó vắng vẻ buồn tẻ thê lương. Đây là một nét vẽ ước lệ mà ta thường thấy trong thơ cổ "vài" nhưng lại rất thần tình tinh tế trong tả cảnh. Mấy nhà chợ bên kia cũng thưa thớt tiêu điều. 

“Nhớ nước đau lòng con quốc quốc
Thương nhà mỏi miệng cái gia gia”

Nghe tiếng chim rừng mà tác giả thấy nhớ nước, nghe tiếng chim gia gia tác giả thấy nhớ nhà. Dường như nỗi lòng ấy đã thấm sâu vào nỗi lòng nhà thơ da diết không thôi. Lữ khách là một nữ nhi nên nhớ nước nhớ nhà nhớ chồng nhớ con là một điều hiển nhiên không hề khó hiểu. Từ nhớ nước, thương nhà là nỗi niềm của con chim quốc, chim gia gia do tác giả cảm nhận được hay chính là nghệ thuật ẩn dụ để nói lên tâm sự từ trong sâu thẳm tâm hồn của nữ sĩ

“Dừng chân đứng lại trời non nước
Một mảnh tình riêng ta với ta”

Non nước giờ đây hiện hữu trước mắt nhưng thay vì thấy sự hùng vĩ tráng lệ thì ta lại vẫn buồn vì những chữ " dừng chân đứng lại". Phải chăng cái dừng chân ấy có phải là cái dừng chân, cái dáng đứng bất lực trước thế thời của tác giả. Mảnh đất bao la của "quốc gia" mà lòng người thấy cô đơn lạc lõng biết bao, đứng trước cái mênh mông ấy nên bà chỉ cảm thấy 

Bài thơ "Qua Đèo Ngang" với tài năng nghệ thuật tác giả, kết hợp nhuần nhuyễn giữa các từ láy, các phép đối đã làm nên một thi phẩm để đời. Qua đó ta thấy thêm hiểu nỗi lòng của một thi nữ tài năng mà cũng đầy trân trọng và cảm thông với bà.