“Cảnh khuya” được Bác Hồ viết năm 1947, khi quân và dân ta đang thắng lớn trên chiến khu Việt Bắc. Đoạn thơ đã thể hiện cảm hứng yêu nước mãnh liệt dạt dào trong ánh sáng và âm thanh. Đó là ánh sáng của vầng trăng Việt Bắc, của lòng yêu nước sâu sắc:

“Tiếng suối trong như tiếng hát xa

Trăng lồng cổ thụ bóng lồng hoa

Cảnh khuya như vẽ người chưa ngủ, Chưa ngủ vì lo nỗi nước nhà” Cùng với các bài thơ Cảnh rừng Việt Bắc, Đi thuyền trên sông Đây, Cảnh khuya đã thể hiện tình yêu thiên nhiên, lòng yêu nước sâu sắc của Bác Hồ trong một đêm trăng nơi núi rừng Việt Bắc. Hai dòng đầu của bài thơ tả cảnh khuya nơi núi rừng Việt Bắc. Mặt trăng sáng hơn vào ban đêm. Ánh trăng trải khắp trái đất. Đêm vắng, tiếng suối nghe càng rõ. Từ xa có thể nghe thấy tiếng suối chảy êm đềm. Có thể thấy tình cảm của Bác rất tinh tế, nghe tiếng suối chảy và cảm nhận mức độ của dòng nước. Tiếng suối trong đêm khuya như tiếng hát xa nhẹ nhàng vọng lại như tiếng hát trầm. Bác đã vận dụng nghệ thuật di chuyển trái phải, tiếng suối chảy róc rách, lặng lẽ trong đêm chiến khu. Tiếng suối và tiếng hát là nét vẽ tinh tế miêu tả cảnh núi rừng chiến khu một thời máu lửa, mang lại sức sống và hơi ấm tình người:

“Tiếng suối trong như tiếng hát xa”.

“Bài ca Côn Sơn” đã có những cảm nhận vô cùng tinh tế về dòng Côn Sơn:

“Côn Sơn suối chảy rì rầm

Ta nghe như tiếng đàn cầm bên tai”

Tiếng suối nghe thật êm đềm và thơ mộng. Nó như những giọt đàn hạc văng vẳng bên tai tôi. Sau tiếng suối như tiếng hát xa xa là vầng trăng chiến khu. Ánh trăng chiến khu sáng và đẹp quá. Tầng cao là trăng, tầng giữa là cây cổ thụ, tầng dưới là hoa - hoa rừng. Cả núi rừng Việt Bắc ngập tràn ánh trăng. Ánh trăng bao trùm bầu không khí mát mẻ, len lỏi qua kẽ lá, ngọn cây, ánh trăng như mơn trớn, hòa quyện với thiên nhiên cây cỏ. Ánh trăng vằng vặc xuyên qua tán lá. Và trên mặt đất, những bông hoa rừng đang ngậm sương đêm in bóng những cây cổ thụ đan xen trên mặt đất. Về đêm, trên không trung dường như chỉ có mặt trăng ngự trị. Đêm thanh vắng, trăng trong, mặt đất, cây cối như ngừng thở để chờ ánh trăng dịu mát ôm ấp: “Trăng lồng cổ thụ bóng lồng hoa” Từ láy được lặp lại hai lần nhân hoá vầng trăng, cây cổ thụ, hoa lá. Vầng trăng như người mẹ hiền đang cho muôn vật trần thế dòng sữa ngọt ngào. Vầng trăng trở nên thơ mộng, trữ tình, lãng mạn. Chữ lồng gợi cho chúng ta nhớ đến những câu thơ sau đây trong "Chinh phụ ngâm":

“Hoa giãi nguyệt, nguyệt in một tấm

Nguyệt lồng hoa, hoa thắm từng bông,

Nguyệt hoa hoa nguyệt trùng trùng…”

Trong câu có tiểu đoạn “trăng lồng cổ thụ / bóng lồng hoa” tạo nên sự cân đối trong bức tranh “trăng”, ngôn ngữ thơ trang trọng, điêu luyện tạo nên một bức tranh thiên nhiên đẹp đầy chất thơ. Cảnh đêm rực rỡ, lung linh, huyền ảo. Đọc thơ khiến ta như được nghe nhạc, như tranh, ảnh về cảnh núi rừng Việt Bắc nên thơ biết bao. Người xưa thường nói thơ Trung quyền, nhạc Trung quyền quả không sai. Đối với Bác trăng đã trở thành tri kỷ, làm sao Bác có thể dửng dưng trước cảnh đẹp đêm nay. Trong ngục tối, trước ánh trăng đẹp, Bác Hồ cũng đã có những câu thơ thật tuyệt:

“Trong tù không rượu cũng không hoa

Cảnh đẹp đêm nay khó hững hờ…” (Ngắm trăng)

Một nhà thơ có tâm hồn cao cả đang sống những khoảnh khắc diệu kì giữa cảnh đêm của chiến khu Việt Bắc. Trong bức tranh thiên nhiên bao la và hữu tình ấy, tâm trạng nhà thơ bỗng bay bổng trước vẻ đẹp của đêm trăng vì đêm nay Bác không ngủ. Trước cảnh đẹp đêm trăng: suối, hoa, núi, và cả tâm trạng của Bác. Bác không chỉ xúc động trước vẻ đẹp của thiên nhiên mà còn: “Cảnh khuya như vẽ người chưa ngủ Chưa ngủ vì lo nỗi nước nhà” Đất nước đang bị giặc ngoại xâm giày xéo, bao đồng đội xiềng xích. Cuộc sống còn lầm than, cơ cực, nhiều năm Bác bôn ba nước ngoài tìm đường cứu nước, giải phóng dân tộc khỏi ách nô lệ lầm than. Nay đất nước còn chìm trong khói lửa, lòng Bác làm sao ngủ yên? Ngủ không chỉ vì cảnh đẹp đêm nay, mà vì đất nước. Nỗi nhớ quê khiến trái tim Bác luôn thổn thức. Có nhiều đêm Bác không ngủ được:

"Một canh, hai canh, lại ba canh

Trằn trọc băn khoăn giấc chẳng thành

Canh bốn, canh năm vừa chợp mắt

Sao vàng năm cánh mộng hồn quanh”

Hình ảnh cờ đỏ sao vàng là độc lập tự do, là ước mơ về ngày mai, là ánh hồng của đất nước hòa bình. Một tâm hồn nghệ sĩ cao cả nép mình trong tâm hồn người chiến sĩ cộng sản kiên trung. Cảm hứng về thiên nhiên đã hòa quyện với lòng yêu nước hùng vĩ của Bác.

Như vậy, bài Cảnh khuya là một trong những bài thơ hay nhất của Bác. Đọc thơ của Bác Hồ giúp chúng ta biết ơn và kính yêu Bác.

#xinhaynhat #nocopy

Tham thảo:

Trong tất cả những bài thơ của Bác Hồ giai đoạn kháng chiến thì em thích nhất là bài “Cảnh khuya”. Mặc dù bài thơ chỉ vỏn vẹn 4 câu thơ, nhưng đã vẽ nên một bức tranh thiên nhiên tuyệt đẹp ở núi rừng Việt Bắc, có rừng cây, có trăng sáng, có tiếng suối, và đặc biệt có một người đang ở đó thao thức không ngủ được vì lo lắng cho sự an nguy của nước nhà.

                                           "Tiếng suối trong như tiếng hát xa

                                             Trăng lồng cổ thụ bóng lồng hoa

                                             Cảnh khuya như vẽ người chưa ngủ

                                             Chưa ngủ vì lo nỗi nước nhà".

Ở hai câu thơ đầu, Bác đã dùng tâm hồn của một người thi sĩ để vẽ nên bức tranh thiên nhiên đẹp hoàn mỹ. Bức tranh núi rừng hiện ra rất sinh động bởi nó có cả tiếng suối, có trăng, có bóng hoa.

"Tiếng suối trong như tiếng hát xa

Trăng lồng cổ thụ bóng lồng hoa"

“Tiếng suối” được ví von với “tiếng hát xa” gợi cho ta một cảm giác thanh bình. Có lẽ không gian đó yên ắng lắm, mọi người, mọi vật đã chìm vào giấc ngủ, thì Bác mới có thể lắng nghe được tiếng suối từ sau khe núi vọng về. Nhưng dưới ngòi bút và tâm hồn lãng mạn của chủ tịch Hồ Chí Minh, thì nó nghe như tiếng hát, lời hát ngọt ngào, quen thuộc gần gũi như ở quê nhà. Bất chợt Bác nhìn lên bầu trời và nhìn thấy được một cảnh tượng thật đẹp.

Trăng “lồng” cổ thụ, bóng “lồng” hoa

Hình ảnh “trăng” xuất hiện không ít ở trong văn thơ, và ngay trong nhiều sáng tác của Hồ Chủ Tịch thì vẫn đã có bóng dáng của trăng, tuy nhiên ở bài thơ này, trăng hiện lên đẹp biết bao. Ánh trăng sáng luồn qua tầng cây cổ thụ, rồi sau đó chiếu xuống mặt đất trông như những bông hoa. Tâm hồn của Bác thật quá đỗi nên thơ, một hình ảnh mà chúng ta nghĩ rằng nó vô cùng quen thuộc, nhưng dưới ngòi bút của thi sĩ, nó được nâng lên một tầm mới, là vẻ đẹp nghệ thuật.

Vâng, chỉ mới hai câu thơ thôi, nhưng Bác Hồ kính yêu đã vẽ nên một bức tranh thơ mộng hữu tình giữa núi rừng hoang vu của Việt Bắc, điều này vừa cho thấy vẻ đẹp tâm hồn, tinh thần lạc quan yêu đời của Bác, vừa thể hiện được sự tinh tế, những rung cảm tuyệt vời không phải ai cũng có. Điều đáng nói ở đây là Bác đã dùng những từ ngữ giàu hình ảnh cùng lối gieo vần, chữ như đang tự sự, rất giản đơn, ngắn gọn mà súc tích, ai trong chúng ta đọc lên cũng có thể tưởng tượng ra ngay khung cảnh Tây Bắc lúc đó như thế nào.

Tiếp nối những rung cảm về cảnh vật thiên nhiên, Bác nhìn lại sự tồn tại của mình.

“Cảnh khuya như vẽ người chưa ngủ

Chưa ngủ vì lo nỗi nước nhà”

Không phải một lời biện minh, nhưng hai câu thơ này Bác như đang tự trả lời cho câu hỏi: “Vì sao người chưa ngủ”. Giữa đêm khuya thanh vắng, chỉ còn văng vẳng tiếng suối, có ánh trăng sáng soi, có bóng cây, có “hoa”, nhưng chỉ khi “người chưa ngủ” mới có thể cảm nhận được vẻ đẹp đầy huyền bí ở nơi rừng núi như thế này được. Bác bộc bạch: “Chưa ngủ vì lo nỗi nước nhà”

Đọc câu thơ lên ai nấy đều cảm phục trước một người con vĩ đại của dân tộc, một người tận tâm, hết mực yêu nước thương dân, trong khi mọi vật, mọi người đã nghỉ ngơi thì Bác vẫn đang phải lo lắng, nghĩ suy để đưa ra giải pháp nào tốt nhất cho quân ta giành thắng lợi, đất nước sớm được độc độc lập, tự do.

Con người chiến sĩ hòa quyện với tâm hồn thi sĩ tạo nên một tác phẩm “bất hủ” mà hầu như ai cũng thuộc lòng từng câu từng chữ.

Cảnh khuya không chỉ đẹp vì cảnh, mà nó còn đẹp vì tình, là tình yêu thương mà Bác Hồ dành cho hàng triệu trái tim người dân Việt Nam, là tình yêu dân tộc, yêu quê hương hết thảy. Thiết nghĩ, không biết chỉ một đêm hay biết bao nhiêu đêm Bác thao thức “vì lo nỗi nước nhà”? Càng đọc bài thơ này, em lại càng yêu mến và khâm phục trước tinh thần, nghị lực của Bác Hồ kính yêu.

chúc em giáng sinh vui vẻ và thi tốt nha