1. Cao trào cách mạng 1918 - 1923

* Nguyên nhân

- Do hậu quả của chiến tranh thế giới thứ nhất.

- Ảnh hưởng của cách mạng tháng 10 Nga.

* Cách mạng 11 - 1918 ở Đức

- Năm 1918, nước Đức bị khủng hoảng do bại trận.

- 9-11-1918 tổng bãi công nổ ra ớ Béc lin dẫn đến khởi nghĩa vũ trang. Chế độ quân chủ bị lật đổ. Các Xô viết đại biểu công nhân và binh lính được thành lập. Nhưng cuối cùng thành quả rơi vào tay giai cấp tư sản. Cách mạng tháng 11-1918 chỉ lật đổ chế độ quan chủ, thành lập nền cộng hòa tư sản.

- Ngoài cao trào cách mạng ở Đức, phong trào cách mạng cũng dâng lên mạnh mẽ ở Hung-ga-ri và các nước châu Âu khác.

=> Nhiều đảng cộng sản được thành lập như Đảng Cộng sản Hung-ra-ri (1918), Đảng Cộng sản Pháp (1920), Đảng Cộng sản Anh (1920),...

Trong những năm 1924 - 1929, nước Đức bước vào thời kì ổn định và khôi phục kinh tế.

* Chính trị:

- Chế độ Cộng hoà Vai-ma được củng cố, quyền lực của giới tư bản cầm quyền được tăng cường.

- Chính phủ tư sản thi hành chính sách đàn áp phong trào đấu tranh của công nhân.

- Các Đảng tư sản công khai tuyên truyền tư tưởng phục thù cho nước Đức.

* Kinh tế:

- Công nghiệp: sản xuất công nghiệp khôi phục và phát triển mạnh. Đến năm 1929, vượt qua Anh, Pháp, đứng đầu châu Âu.

- Các tập đoàn tư bản độc quyền lớn xuất hiện, thâu tóm những ngành kinh tế chính của Đức.

* Đối ngoại: địa vị quốc tế dần dần được phục hồi, gia nhập Hội Quốc liên, kí kết một số hiệp ước với các nước tư bản Châu Âu và Liên Xô.

Việt Nam trong những năm 1929-1933

1. Tình hình kinh tế

- Năm 1930, do tác động khủng hoảng kinh tế thế giới, kinh tế Việt Nam suy thoái.

+ Nông nghiệp: lúa gạo sụt giá, ruộng đất bỏ hoang.

+ Công nghiệp: sản lượng hầu hết các ngành đều suy giảm.

+ Thương nghiệp: xuất nhập khẩu đình đốn, giá cả đắt đỏ.

- Cuộc khủng hoảng kinh tế ở Việt Nam rất nặng nề so với các thuộc địa khác của Pháp cũng như so với các nước trong khu vực.

2. Tình hình xã hội

- Khủng hoảng kinh tế làm trầm trọng thêm tình trạng đói khổ của các tầng lớp nhân dân lao động.

+ Công nhân: bị sa thải, người có việc làm thì đồng lương ít ỏi

+ Nông dân: chịu thuế cao, vay nợ nặng lãi, nông phẩm làm ra phải bán giá thấp. Ruộng đất bị địa chủ chiếm đoạt, bị bần cùng hóa.

+ Tiểu thương, tiểu chủ, các nghề thủ công: bị phá sản, bị sa thải, thất nghiệp, tư sản dân tộc gặp khó khăn trong kinh doanh, nhà buôn nhỏ đóng cửa.

- Xã hội Việt Nam tồn tại: hai mâu thuẫn cơ bản là:

+ Dân tộc Việt Nam >< thực dân Pháp (cơ bản).

+ Nông dân >< địa chủ phong kiến.

=> Cuối thập kỉ 20, phong trào công nhân và phong trào yêu nước phát triển lôi kéo nhiều tầng lớp tham gia.

- Đầu 1930, khởi nghĩa Yên Bái thất bại, Pháp khủng bố dã man những người yêu nước.

- Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời, kịp thời lãnh đạo nhân dân đứng lên chống phong kiến đế quốc.

Trong những năm 1933 - 1939, chính phủ Hít-le đã thực hiện các chính sách chính trị, kinh tế, đối ngoại phản động. Cụ thể:

* Chính trị:

- Thiết lập nền chuyên chính độc tài, công khai khủng bố các đảng phái dân chủ tiến bộ, trước hết là Đảng Cộng sản Đức.

- Năm 1934, Hít-le tuyên bố hủy bỏ nền Cộng hòa Vai-ma.

* Kinh tế:

- Tổ chức nền kinh tế theo hướng tập trung, mệnh lệnh, phục vụ nhu cầu quân sự.

- Tháng 7-1933, thành lập Tổng hội đồng kinh tế để điều hành hoạt động của các ngành kinh tế.

⟹ Nền kinh tế Đức thoát khỏi khủng hoảng và phát triển nhanh chóng.

* Đối ngoại:

- Chính quyền Hít-le tăng cường các hoạt động chuẩn bị chiến tranh.

- Tháng 10-1933, Đức tuyên bố rút khỏi Hội Quốc liên để được tự do hành động.

- Năm 1935, ban hành lệnh tổng động viên, tuyên bố thành lập quân đội thường trực và bắt đầu triển khai các hoạt động quân sự.

⟹ Đức trở thành một trại lính khổng lồ và ráo riết tiến hành các kế hoạch gây chiến tranh xâm lược.

Tình hình Việt Nam trong những năm 1939-1945
1. Tình hình chính trị

a) Thế giới

- Đầu tháng 9/1939, Chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ. Chính phủ Pháp đầu hàng phát xít Đức.

- Pháp thực hiện chính sách thù địch với các lực lượng tiến bộ trong nước và phong trào cách mạng ở thuộc địa.

b) Đông Dương

- Tháng 6/1940, Đô đốc G. Đờcu được cử làm Toàn quyền, thực hiện một loạt các chính sách nhằm vơ vét sức người, sức của để dốc vào cuộc chiến tranh.

- Tháng 9/1940, Nhật vượt biên giới Việt – Trung vào miền Bắc Việt Nam, Pháp nhanh chóng đầu hàng.

- Nhật giữ nguyên bộ máy thống trị của Pháp để vơ vét kinh tế, phục vụ cho chiến tranh, đàn áp cách mạng.

c) Việt Nam

- Đặt dưới ách thống trị của Nhật - Pháp.

- Nhật và tay sai ra sức tuyên truyền văn minh Nhật Bản, thuyết Đại Đông Á, dọn đường cho việc hất cẳng Pháp sau này.

- Năm 1945, phát xít Đức thất bại nặng nề (châu Âu), Nhật bị thua to ở nhiều nơi (Châu Á - Thái Binh Dương).

- Ở Đông Dương, ngày 9/3/1945, Nhật đảo chính Pháp, lợi dụng cơ hội đó, các đảng phái chính trị ở Việt Nam tăng cường hoạt động; quần chúng nhân dân sục sôi khí thế, sẵn sàng vùng lên khởi nghĩa.

2) Tình hình kinh tế

a) Chính sách của Pháp

- Đầu tháng 9-1939, Toàn quyền Catơru ra lệnh khai thác tiềm lực tối đa của Đông Dương về quân sự, nhân lực, các sản phẩm và nguyên liệu.

- Thi hành chính sách Kinh tế chỉ huy: tăng thuế cũ, đặt thêm thuế mới, sa thải công nhân, viên chức, giảm tiền lương, tăng giờ làm,... kiểm soát gắt gao sản xuất, phân phối, ấn định giá cả.

b) Chính sách của Nhật

- Pháp buộc phải cho Nhật sử dụng sân bay, kiểm soát đường sắt, tàu biển.

- Bắt chính quyền thực dân Pháp nộp khoản tiền lớn, trong vòng 4 năm 6 tháng Pháp nộp gần 724 triệu đồng.

- Cướp ruộng đất của nông dân, bắt nông dân nhổ lúa, ngô để trồng đay, thầu dầu phục vụ chiến tranh.

- Yêu cầu Pháp xuất cảng nguyên liệu chiến lược sang Nhật: than, sắt, cao su, xi măng…

-  Đầu tư vào ngành phục vụ cho quân sự, khai thác mănggan sắt, crôm, …

3. Tình hình xã hội

- Chính sách bóc lột của Pháp – Nhật đẩy nhân dân ta tới chỗ cùng cực. (Cuối năm 1944 – 1945 có tới 2 triệu đồng bào chết đói).

- Các giai cấp, tầng lớp ở nước ta, trừ tay sai đế quốc, đại địa chủ và tư sản mại bản đều bị ảnh hưởng bởi các chính sách bóc lột của Pháp – Nhật.

 => Mâu thuẫn giữa toàn thể dân tộc Việt Nam với đế quốc xâm lược và tay sai phát triển vô cùng gay gắt. => Nhiệm vụ giải phóng dân tộc được đặt ra cấp thiết. Đảng ta cần phải kịp thời nắm bắt, đánh giá và đề ra đường lối đấu tranh phù hợp.