Bác Hồ– vị anh hùng vĩ đại của dân tộc Việt Nam không chỉ là người chiến sĩ cách mạng tài ba đã tìm ra con đường cứu nước mà còn là người nghệ sĩ lãng mạn để lại nhiều tác phẩm đặc sắc trong kho tàng văn học. Bàn về thơ văn của Người, nhà phê bình Hoài Thanh nhận xét: “Thơ Bác đầy trăng”. Điều này đã được minh chứng qua sự nghiệp thơ văn của Người nói chung và qua một số thi phẩm như “Cảnh khuya”, “Rằm tháng giêng”,… nói riêng. Hình ảnh ánh trăng xuất hiện nhiều lần đã cho thấy tình yêu thiên nhiên, quê hương, đất nước của Bác, đồng thời cho thấy sự hòa hợp giữa tâm hồn người nghệ sĩ và người chiến sĩ cách mạng.

Trăng là một trong số những hình tượng thiên nhiên quen thuộc trong thơ ca. “Mây, gió, trăng, hoa, tuyết, núi, sông,…” là những chất liệu và là nguồn cảm hứng của người nghệ sĩ. Trong thơ Bác, những hình ảnh thiên nhiên này cũng thường xuyên xuất hiện, đặc biệt hình ảnh “trăng” luôn xuất hiện hết sức tự nhiên.

“Trong tù không rượu cũng không hoa

Cảnh đẹp đêm nay khó hững hờ.

Người ngắm trăng soi ngoài cửa sổ,

Trăng nhòm khe cửa ngắm nhà thơ”.

(“Ngắm trăng”– Hồ Chí Minh)

Bài thơ được sáng tác trong hoàn cảnh ngục tù tăm tối vào khoảng thời gian Bác bị bọn Tưởng Giới Thạch bắt giam. Dù đang ở trong nghịch cảnh “không rượu cũng không hoa” nhưng tâm hồn Người vẫn ung dung bầu bạn với thiên nhiên. Qua song sắt nhà tù, đôi mắt người chiến sĩ cách mạng- người thi sĩ tài hoa hướng ra ngoài cửa sổ ngắm nhìn bức tranh thiên nhiên giản dị mà chân thực. Hình ảnh ánh trăng hiện lên trong sự đối thoại với tâm hồn người thi sĩ: “Người ngắm trăng soi”- “trăng nhòm khe cửa”. Điều này cho thấy song sắt nhà tù chỉ có thể trói buộc thân xác chứ không thể kìm kẹp tâm hồn người thi sĩ. Bác xem trăng như là tri kỉ, có sự thấu hiểu, đồng cảm trong nghịch cảnh ngục tù cho thấy tinh thần lạc quan của Người cùng tình yêu thiên nhiên và quê hương đất nước. Không chỉ dừng lại ở đó, trăng còn xuất hiện trong nhiều bối cảnh khác nhau, thậm chí là trong lúc Người đang “lo nỗi nước nhà”: