Tôi nhớ vào quãng năm 1987 hay 1988 gì đó, khi ấy tôi đã ra trường được hai năm và đang công tác tại Viện kiểm sát thị xã của một tỉnh đồng bằng Bắc bộ. Tuổi trẻ vốn hăng hái và muốn thể hiện mình nên tôi làm bất kể ngày đêm, án hình sự quá nhiều, tôi làm hết vụ này tới vụ khác mà hình như không bao giờ hết việc. Điều đó chẳng đáng bàn; nhưng có chuyện này thì tôi không bao giờ quên được.

Vụ án Phạm Duy phạm tội "trộm cắp tài sản của công dân" do tôi thụ lý có nội dung khá rõ ràng: Một buổi chiều, đi ra chợ bờ sông, lợi dụng sơ hở của một người phụ nữ, Duy đã móc trộm được một chiếc túi, trong có hơn 300.000 đồng. Lấy được tiền, Duy chạy vào một ngõ hẻm được một đoạn thì bị phát hiện, bị bắt và đưa về Công an thị xã. Sự việc quá rõ, nhưng Cơ quan điều tra còn muốn mở rộng vụ án xem ngoài vụ việc trên, Duy còn thực hiện vụ phạm tội nào nữa không. Sau 4 tháng điều tra, Công an không phát hiện thêm được vụ việc nào do Duy tiến hành nữa. Khi hỏi về lý do phạm tội, Duy khai: Bố là liệt sỹ, mẹ đi bước nữa, để lại hai anh em Duy ở với bà nội già yếu. Vì bà ốm nặng, anh em Duy không có tiền nên cậu ta đã đánh liều ra chợ trộm cắp, lấy tiền mua thuốc chữa bệnh cho bà.

Hôm tôi vào phúc cung, Phạm Duy vẫn khai như thế. Tôi và một Điều tra viên đạp xe về gặp Chủ tịch Uỷ ban nhân dân phường và ông cũng cho biết gia cảnh của Duy đúng như bị can đã khai. Chủ tịch Uỷ ban nhân dân phường còn cho biết thêm, hiện tại bà nội của Duy đang bị bệnh nặng khó có thể qua khỏi.

Tôi về báo cáo lại với Viện trưởng và đề xuất: Với hoàn cảnh gia đình và động cơ, mục đích phạm tội ấy, nên "miễn tố" cho Duy. Nghe tôi báo cáo, Viện trưởng cũng băn khoăn và suy tư. Anh bảo "Chú làm quyết định miễn tố đi, tôi ký". Vậy là tôi làm quyết định, trình Viện trưởng. Viện trưởng ký xong, tôi bỏ lệnh vào hồ sơ vụ án, đang định xuống trại tống đạt quyết định cho Duy ra trại thì vừa lúc đó, bên Công an lại sang mời đi kiểm sát việc khám nghiệm hiện trường của một vụ tai nạn giao thông, vậy là tôi phải cất hồ sơ vào tủ, cùng đi với cán bộ điều tra.

Rồi công việc cứ cuốn hút, tôi đã quên xuống trại tống đạt quyết định miễn tố cho Duy mà cứ đinh ninh rằng, vụ án đã được giải quyết. Khoảng 15 ngày sau, Ban Giám thị trại giam điện cho Viện trưởng nói rằng, Phạm Duy đã ở trại hơn 10 ngày mà không có lệnh. Tôi đi làm về, Viện trưởng gọi, báo tin đó. Tôi giật mình và chợt nhớ mình chưa hoàn thành nhiệm vụ. Tôi lấy vội hồ sơ vụ án Phạm Duy, tất tả đạp xe xuống trại. Mặc dù đã gần hết giờ làm việc chiều, nhưng tôi đề nghị Ban Giám thị cho tôi vào trả tự do cho Duy.

Nghe đọc lệnh xong, Duy bật khóc. Cậu ta nói trong nước mắt "Bà cháu đã mất gần một tuần nay. Giá cán bộ tha cháu trước một tuần thì có lẽ cháu gặp được bà...". Sống mũi tôi cay cay và hai hàng nước mắt tự nhiên cứ trào ra. Tôi đặt tay lên vai Duy vỗ về và dẫn cậu ta ra khỏi trại giam, chở về nhà, thắp cho người bà xấu số của cậu một nén hương, thay cho lời sám hối. Tôi rất ân hận và biết rằng mình là người có lỗi. Giá tôi thận trọng hơn, hẳn câu chuyện bi thương của Phạm Duy đã không xảy ra, cậu ta sẽ được về nhà và Duy sẽ có mặt thay bố mình đưa bà đến nơi an nghỉ cuối cùng. Nhưng…