Tôi là hàng xóm của ông Giáo, hôm nay được nghỉ nên đã sang nhà ông Giáo uống nước chè. Đang hàn huyên tâm sự sôi nổi thì thì thấy lão Hạc thất thần sang nhà ông Giáo. Thấy lão, từ xa tôi đã cất tiếng vui vẻ mời vào làm chén trà nhưng lão vẫn đi từ từ, chậm rãi vào chỗ chúng tôi đang ngồi mà không nói năng gì. Ông Giáo với tôi nhìn nhau ngầm hiểu rằng có chuyện gì xảy ra rồi, lão Hạc đang có tâm sự. Ông Giáo vỗ về gợi chuyện hỏi thăm tình hình, còn tôi thì rót nước đưa cho lão một chén trà nóng cùng hỏi han xem có việc gì không nhưng lão chỉ run run đưa tay đỡ lấy chén trà, rồi cúi đầu ngồi lặng yên. Một hồi trầm ngâm, lão mới chịu lên tiếng sau những thắc mặc, nghi hoặc của tôi và ông Giáo. Lão ngẩng mặt lên, khuôn mặt nhăn nheo thật buồn bã và bi thương, cất giọng một cách khó nhọc:

- Cậu Vàng đi đời rồi ông giáo ạ!

- Cụ bán nó rồi? - Ông Giáo đáp một cách ngạc nhiên

- Bán rồi! Họ vừa bắt nó xong.

Lão kể với giọng khàn khàn. Lão mỉm cười. Nhưng lão cười lạ lắm, miệng cười mà như mếu vậy. Có lẽ lão đang cố tỏ ra là mình ổn nhưng tất cả vẻ bề ngoài đã phản bội lại lão hoàn toàn.

Ông Giáo lại hỏi:

- Thế nó cho bắt à!

Câu hỏi như nhát dao trí mạng đâm vào lão. Vẻ mặt lão thoáng thay đổi, mọi sự vui cười giả tạo khi nãy sụp đổ hoàn toàn, từ hai khóe mắt chảy ra giọt nước mắt và lão huhu khóc.

- Khốn nạn… Ông giáo ơi! – Lão òa lên - Nó có biết gì đâu! Nó thấy tôi gọi thì chạy ngay về, vẫy đuôi mừng. Tôi cho nó ăn cơm, nó ăn ngon lành, bởi vì tôi cho nó toàn món ngon, bữa cuối cùng của nó mà. Thế rồi, lúc nó đang ăn vui vẻ, đuôi ngoáy tít lên thì thằng Mục với thằng Xiên nấp ngay sau nhảy ra, tóm gọn nó. Chẳng bao lâu nó đã bị trói gọn cả bốn cẳng lại rồi. Bấy giờ cu cậu mới biết cu cậu chết. Mà cái giống nó khôn lắm! Nó cứ ư ử mà thương quá. Nhìn ánh mắt nó như bảo rằng: “A! Lão già tệ lắm! Tôi ăn ở với lão thế mà lão lại đối xử với tôi như thế à?". Tôi già từng này tuổi đầu rồi mà lại phải lừa một con chó ông giáo ạ.

Lão cứ rên rỉ, trách móc mình mãi. Cả làng đều biết hoàn cảnh éo le của lão, cũng biết lão yêu thương cậu Vàng ra sao. Giờ đây, nhìn lão như vậy, chúng tôi cũng chỉ biết thở dài nhìn nhau, thương xót lão. Cái nghèo, cái đói quấn thân thời này cuộc sống chẳng dễ dàng gì. Cảnh tượng chiều hôm ấy thật não nề.

Thế rồi một hôm đang yên bình, tôi đang đi làm ruộng thì thấy mọi người đồn nhau là lão Hạc ăn bả chó tự tử, đang vật vã ở nhà. Tôi thấy thế chạy như bay về nhà lão xem sao. Sau khoảng hai canh giờ vật lộn lão đã ra đi mãi mãi. Một cái chết thật là dữ dội, mãnh liệt và bất ngờ. Chẳng ai biết vì sao lão ăn bả chó chết. Dân làng ai cũng thương, bảo lão ăn ở hiền lành, lương thiện nhưng số khổ, vất vả cả đời, đến chết cũng chẳng được bình yên. Tôi có hỏi thăm ông Giáo nhưng ông Giáo chỉ lắc đầu thở dài không nói. Nhưng, sâu trong thâm tâm, tôi cũng đoán được phần nào nguyên nhân. Với tôi, lão là một người cha nghèo khổ đáng kính. Ôi kiếp đời đáng thương.

CHO XIN HAY NHẤT!

                             XIN CÂU TRẢ LỜI HAY NHẤT

Nghe ba kể rằng: Ở cái làng này, cái đói đã làm cho mọi người thay đổi hẳn từ tính nết cho đến con người. Ấy thế mà cũng còn một người có tấm lòng đáng quý lắm đấy, bác Hạc đó con à. Bác ấy tuy già, yếu nhưng là một người có nhân cách, biết liêm sỉ, dù đói rách cũng không xin xỏ hay trộm cắp gì của ai. 

Một ngày nọ, bác Hạc qua gửi gắm cho ba tôi những lời thống thiết, giống như một lời trăn trối của người sắp đi xa. Bác Hạc nói rằng: “Tôi già yếu lắm rồi, không biết sống chết lúc nào: con không có nhà, lỡ chết không biết ai đứng ra lo cho được; để phiền cho hàng xóm thì chết không nhắm mắt: Tôi còn được hăm nhăm đồng bạc với năm đồng vừa bán chó là ba mươi đồng bạc, muốn gửi cho ông để lỡ có chết thì ông đem ra, nói với hàng xóm giúp, gọi là của tôi có tí chút, còn bao nhiêu đành nhờ hàng xóm” vậy. À mà không phải, hình như là bác ấy sợ mình tiêu hết tiền của con nên gửi ba tôi giữ hộ 30 đồng bạc, chứ bác ấy còn khoẻ, còn mạnh mà, đâu có thể ra đi trong nay mai được. Tôi nghĩ thế rồi ra bếp nấu nước chè cho ba tôi.

Chiều hôm đó trời mưa lâm thâm, như thường lệ tôi đem qua cho bác Hạc ít khoai luộc còn nóng nổi. Vừa đến hiên nhà bỗng nghe tiếng ọ ẹ, nôn ói, tôi liên chạy vào trong thì thấy bác Hạc đang vật vã trên gường, đầu tóc rũ rượi, quần áo xộc xệch, hai mắt long sòng sọc. Bác tru tréo, bọt mép sùi ra, khắp người chốc chốc lại bị giật mạnh một cái. Tôi sợ quá làm rơi cả dĩa khoai, ba chân, bốn cẳng chạy như bay về nhà báo cho ba tôi biết. Ba tôi hô hoán mọi người đến cấp cứu cho bác. Thoáng chốc mọi người tập trung đông đảo trước sân. Tôi lẻn vào trong thì thấy ba tôi và chú Tư đang đè bác Hạc ra để đổ nước đường vào miệng bác, nhưng bác ấy không nuốt vào mà phun ra tung toé, làm ướt hết cả quần áo của ba tôi và chú Tư. Loay hoay một lúc lâu có lẽ bác Hạc đã thấm mệt nên mặc cho ba tôi và chú Tư làm gì thì làm. Chú Tư khoẻ hơn nên kéo ngược người bác Hạc lên, hai chân hướng lên trời đầu thòng xuống đất để cho bác ấy nôn ra. Mẹ tôi tưởng là bác Hạc bị trúng gió nên lấy dầu thoa lên khắp người bác, rồi làm than lửa xông sả, khói bay mù mịt, cả căn nhà toàn mùi nồng của sả, ai nấy cũng ho sặc sụa. 

Sau khoảng hai canh giờ vật lộn, vã mồ hôi nhưng cũng đành bất lực, không thể cứu được, bác ấy đã ra đi mãi mãi. Một cái chết thật là dữ dội, mãnh liệt, giống như là chết oan vậy. Mọi người trong làng, kẻ đoán già, người đoán non rằng bác Hạc chết vì bị ma nhập, có người nói bị chó điên cắn, có người nói bác ăn phải trái dại, … chẳng ai biết bác ấy chết vì bệnh gì mà đau đớn, bất thình lình đến như vậy. 

Tang lễ cho bác Hạc xong ba tôi về nhà tắm rửa, rồi ngồi châm điếu thuốc lào khói ra nghi ngút, mắt lim dim một nỗi buồn khó tả. Hình như ba tôi đang khóc, tôi bạo dạn hỏi: Vì sao bác Hạc chết vậy ba? Ba nói với tôi rằng: Bác ấy tự tử đó con à! Tự tử? Nhưng sao lại tự tử ạ? Bác ấy có bệnh nan y gì hay nợ nần ai sao ba? Không phải đâu con à, bác ấy tự tử vì không muốn cái thân già của bác ấy tiêu hết tiền, sợ phải bán mảnh vườn, sau này con bác ấy về không có chỗ ở, không có tiền để cưới vợ và cũng một phần bác ấy tự vấn lương tâm vì đã lừa “cậu Vàng” – con chó mà bác ấy đối xử như người thân. Bác Hạc là một người đáng kính trọng, có lúc ba đã hiểu lầm bác ấy nhưng bây giờ thì ba mới biết, bác Hạc rất đáng thương, nhân hậu, tình nghĩa, trung thực và giàu lòng vị tha. Nói xong ba tôi càng sụt sùi thương cảm!

Hôm nay, tôi thắp nén nhang cầu khấn cho bác về miền cực lạc được thanh thản. Trên mái tranh mục nát và tấm phên đất cũ kỹ lủng thủng nhiều lỗ của nhà bác Hạc khói hương đang bay nghi ngút. Bác có linh thiêng phù hộ cho con bác sớm về nhà chịu tang cha, để con có thể kể lại câu chuyện đau lòng này cho anh ấy và cũng là giúp anh ấy chuộc lại phần nào lỗi lầm khi bỏ đi biệt xứ không phụng dưỡng người cha già, đói khổ nhưng giàu tình thương này.