* Châu Phi :

`-` thời gian : 1945 - 1993 ( khoảng 50 năm )

`-` Tổ chức lãnh đạo :  các sĩ quan yêu nước

`-` hình thức đấu tranh : đấu tranh vũ trang , biểu tình , ....

`-` sự phát triển kinh tế sau khi giành độc lập : mặc dù thu được nhiều thành tích  trong công cuộc phát triển kinh tế , xã hội , nhưng châu Phi còn ở trong tình trang nghèo đói , lạc hậu  , tình hình châu Phi ngày càng khó khăn và k ổn định từ cuối những năm 80 của thế kỉ XX , diễn ra nhiều cuộc xung đột nội chiến , mâu thuẫn sắc tộc hoặc tôn giáo  , nợ nần chồng chất ,....

* châu Á 

`-` thời gian : 1945 - nửa sau của thế kỉ XX 

`-` tổ chức lãnh đạo : nhân dân các nước châu Á

`-` Hình thức đấu tranh : đấu tranh vũ trang

`-` sự phát triển kinh tế sau khi giành độc lập : đạt được sự tăng trưởng cao về kinh tế  , tiêu biểu như Nhật Bản , Trung Quốc , Hàn Quốc , Xin-ga-po , Ma-lai-xi-a và Thái Lan