Trong thực tiễn cách mạng nước ta, các kênh đối ngoại khác nhau đã được vận dụng, phát triển và phát huy vai trò rất hiệu quả, phù hợp với từng giai đoạn cách mạng của đất nước. Ngay từ trước khi Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời (năm 1945), Đảng ta và Chủ tịch Hồ Chí Minh đã vận dụng, phát huy vai trò của đối ngoại đảng và đối ngoại nhân dân nhằm phục vụ mục tiêu cao nhất lúc đó là giải phóng dân tộc. Về đối ngoại đảng, sau khi Đảng Cộng sản Việt Nam được thành lập (năm 1930), đích thân lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc và nhiều đồng chí lãnh đạo tiền bối khác của Đảng đã trực tiếp tổ chức thực hiện công tác đối ngoại của Đảng. Chủ tịch Hồ Chí Minh là người mở đường và trực tiếp triển khai, đưa đối ngoại nhân dân trở thành một kênh đối ngoại quan trọng trong lịch sử cách mạng Việt Nam ngay từ trước khi nước ta có kênh liên lạc chính thức với các nước. Đây chính là cơ sở quan trọng để Đảng ta hình thành chính sách đối ngoại thân thiện với nhân dân các nước, nhất là việc vận động dư luận, để bạn bè quốc tế hiểu rõ và ủng hộ cuộc đấu tranh trường kỳ giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước của nhân dân Việt Nam.

Chủ tịch Hồ Chí Minh với đại biểu Liên Xô và quốc tế tham dự Đại hội lần thứ 22 Đảng Cộng sản Liên Xô, tháng 10-1961 _Ảnh: TTXVN

Trong giai đoạn từ năm 1945 đến năm 1975, cùng với sự ra đời của Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, ba trụ cột đối ngoại đảng, ngoại giao nhà nước, đối ngoại nhân dân đã có những bước phát triển đáng kể, đóng góp quan trọng vào quá trình giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước. Trong giai đoạn này, đối ngoại đảng tiếp tục được chú trọng, phát triển và đạt được những thành tựu quan trọng, tạo nên mặt trận nhân dân thế giới rộng lớn giúp đỡ, ủng hộ cuộc đấu tranh chính nghĩa của nhân dân ta, góp phần đưa các cuộc kháng chiến cứu nước đến thắng lợi, giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước.

Ngoại giao nhà nước dù mới ra đời, song đã phát huy mạnh mẽ vai trò trong quá trình thúc đẩy sự công nhận của thế giới thông qua việc thiết lập quan hệ ngoại giao chính thức với một số nước và tham gia các tổ chức, diễn đàn khu vực.

Các hoạt động đối ngoại nhân dân tiếp tục được triển khai mạnh mẽ. Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, đối ngoại nhân dân đã phát triển vượt bậc với nhiều hình thức sáng tạo và độc đáo, từ việc cử các đoàn đại biểu thăm các nước anh em, bè bạn đến việc dự nhiều hội nghị quốc tế, đưa tiếng nói của nhân dân miền Nam đang chiến đấu tới các diễn đàn, các cơ quan thông tấn báo chí quốc tế...; từ đó, hình thành một mặt trận nhân dân thế giới rộng lớn chưa từng có ủng hộ nhân dân Việt Nam.

Từ năm 1975 đến nay, đối ngoại đảng, ngoại giao nhà nước và đối ngoại nhân dân tiếp tục có những bước phát triển mới, đóng góp quan trọng cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Phát huy các thành tựu, đối ngoại đảng chủ động điều chỉnh, thích ứng với bối cảnh tình hình và các nhiệm vụ mới, theo đó: 1- Chủ động, tích cực gìn giữ và mở rộng quan hệ giữa Đảng ta với các chính đảng và các phong trào tiến bộ trên thế giới; 2- Có những đóng góp quan trọng về mặt tham mưu, định hướng chiến lược về mặt đối ngoại trong bối cảnh có những biến cố của phong trào cộng sản, công nhân quốc tế và tình hình thế giới diễn biến phức tạp; 3- Tạo nền tảng chính trị quan trọng cho việc ổn định, mở rộng và thắt chặt quan hệ song phương của nước ta với các nước, đồng thời góp phần giải quyết nhiều vấn đề nảy sinh trong quan hệ song phương; 4- Đóng góp vào sự nghiệp hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội trên thế giới, nâng cao uy tín, vị thế quốc tế của Đảng ta. Đặc biệt là, chúng ta đã có những đột phá trong mở rộng và phát triển về chiều sâu các mối quan hệ đảng, theo đó, chúng ta không chỉ phát triển quan hệ với các đảng cộng sản, công nhân, cánh tả, các phong trào tiến bộ, mà đã có bước đột phá trong quan hệ với các đảng cầm quyền, tham chính, đối lập lớn tại nhiều nước đối tác quan trọng của ta, qua đó góp phần tạo nền tảng chính trị vững chắc cho quan hệ song phương⁽²⁾.

Cùng với quá trình đổi mới và hội nhập quốc tế, vai trò của ngoại giao nhà nước đã được phát huy mạnh mẽ⁽³⁾. Trong những năm đầu đổi mới, ngoại giao đã góp phần phá thế bao vây, cấm vận, đưa đất nước ta thoát khỏi khủng hoảng thông qua việc lần lượt bình thường hóa quan hệ với các nước lớn, thúc đẩy quan hệ với các nước láng giềng, khu vực, các nước đối tác quan trọng và gia nhập Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN, năm 1995). Trong những năm đẩy mạnh hội nhập quốc tế, ngoại giao đã tích cực mở rộng quan hệ hợp tác thông qua việc tham gia ký kết nhiều hiệp định thương mại song phương; gia nhập một loạt cơ chế đa phương quan trọng; đăng cai nhiều hội nghị cấp cao; hai lần đảm nhận vai trò Ủy viên không thường trực của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc... Có thể nói, ngoại giao đã đóng góp tích cực và hiệu quả cho việc thực hiện các nhiệm vụ giữ vững môi trường hòa bình, ổn định; bảo vệ độc lập dân tộc, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ; huy động các nguồn lực bên ngoài phục vụ thiết thực cho nhiệm vụ phát triển đất nước; nâng cao uy tín, vị thế quốc tế của đất nước.

Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, đặt ra những yêu cầu, nhiệm vụ mới, đối ngoại nhân dân tiếp tục được triển khai dưới nhiều hình thức đa dạng, linh hoạt, phát huy lợi thế đặc thù của ta trong việc vận động dư luận quốc tế, mở rộng, đa dạng hóa, đa phương hóa quan hệ với nhiều đối tác khác nhau trên thế giới. Đặc biệt, đối ngoại nhân dân đã tạo sự gắn kết đặc biệt giữa con người với con người, những tình cảm thân thiện, cởi mở, mở ra những kênh đối thoại và hợp tác không chính thức góp phần khai thông một số vấn đề tiến tới bình thường hóa quan hệ với các đối tác quan trọng. Cùng với quá trình chủ động và tích cực hội nhập quốc tế, đối ngoại nhân dân là kênh để củng cố mối quan hệ hữu nghị với các bạn bè, đối tác truyền thống trong điều kiện mới; đồng thời tìm kiếm, mở rộng hợp tác với các đối tác mới nhằm huy động thêm nguồn lực từ bên ngoài để phục vụ phát triển đất nước và tham gia công tác vận động, đấu tranh bảo vệ lợi ích quốc gia  - dân tộc trong điều kiện mới.

nguyên tắc trong quan hệ hợp tác quốc tế của Đảng và nhà nước ta đó là :

+ Cả hai bên đều có lợi

+ Bình đẳng 

+ Không làm phương hại đến lợi ích của người khác