Ai đã từng đọc bài thơ "Nam quốc sơn hà" của Lý Thường Kiệt chắc hẳn sẽ không quên được giọng thơ hùng hồn, đanh thép, cô đọng. Bài thơ vẻn vẹn có bốn câu nhưng đã trở thành bản tuyên ngôn độc lập đầu tiên của nước ta. Và đây cũng là bài thơ mà em yêu thích nhất.

        Bài thơ "Nam quốc sơn hà" được ra đời vào năm 1077, khi quân Tống sai Quách Quỳ chỉ huy quân xâm lược vào nước ta. Vua Lý Nhân Tông sai Lý Thường Kiệt đem quân chặn ở phòng tuyến sông Như Nguyệt. Bỗng một đêm, quân lính nghe từ trong đền nhà thờ hai anh em Trương Hống và Trương Hát - hai vị tướng đánh giặc giỏi của Triệu Quang Phục, được tôn là thần sông Như Nguyệt - có tiếng ngâm bài thơ này. Không những vậy bài thơ với thể thơ Thất ngôn Tứ tuyệt Đường luật, giọng thơ đanh thép, rõng rạc mà còn là bản tuyên ngôn độc lập đầu tiên của dân tộc, khẳng định chủ quyền về lãnh thổ của đất nước về nêu cao ý chí quyết tâm bảo vệ nền độc lập đó khỏi tay quân giặc, kẻ thù.

      Mở đầu bài thơ, tác giả Lí Thường Kiệt đã khẳng định một cách chắc chắn, mạnh mẽ về vấn đề chủ quyền, ranh giới lãnh thổ của dân tộc Đại Việt, đó là ranh giới đã được định sẵn, là nơi sinh sống của người dân Đại Việt. Lời khẳng định này không phải chỉ là lời khẳng định của tác giả, mà tác giả còn đưa ra những luận chứng sắc sảo, đó là bởi “sách trời” quy định. Tức sự độc lập, chủ quyền về lãnh thổ ấy được trời đất quy định, chứng giám. Một sự thật hiển nhiên mà không một ai có thể chối cãi được:

                                      “Sông núi nước Nam vua Nam ở

                                        Rành rành định phận ở sách trời”

                                       (Sông núi nước Nam vua Nam ở 

                                        Vằng vặc sách trời chia xứ sở.)

Tác giả không dùng từ “Nam Vương” mà dùng từ “Nam Đế”. Trong quan niệm của những kẻ thống trị phong kiến phương Bắc, thì chỉ có vua của họ mới được phép xưng là "đế". Họ tự cho mình là "thiên tử" (con trời), hơn tất cả các vị vua ở các xứ sở khác. Dùng chữ "Nam đế", tác giả Nam quốc sơn hà biểu hiện một niềm tự hào, tự tôn dân tộc. Đằng sau câu thơ, ta như nghe được một tiếng nói mạnh mẽ, kiêu hãnh: Phương Nam ta cũng có đế, bình đẳng, ngang hàng với phương Bắc, không kẻ nào được phép coi thường. “Rành rành định phận ở sách trời” có nghĩa vùng lãnh thổ ấy, chủ quyền ấy của người Nam đã được sách trời ghi chép rõ ràng, dù có muốn cũng không thể chối cãi, phủ định. Như vậy, ở hai câu thơ đầu, tác giả không chỉ đưa ra luận điểm là lời khẳng định hào sảng, chắc chắn về vùng lãnh thổ, ranh giới quốc gia và chủ quyền mà tác giả còn rất tỉnh táo, sắc sảo khi đưa ra những luận cứ đúng đắn, giàu sức thuyết phục không một kẻ nào, một thế lực nào có thể phủ định, bác bỏ được nó. Giọng văn hào hùng, mạnh mẽ nhưng không giấu được niềm tự hào của bản thân Lí Thường Kiệt về chủ quyền của dân tộc mình.

         Tiếp sau lời khẳng định hùng hồn, đanh thép, tác giả đã mạnh mẽ đe dọa kẻ thù. Đó chính là cái kết cục đầy bi thảm mà chúng sẽ phải đón nhận nếu biết nhưng vẫn cố tình thực hiện hành động xâm lăng lãnh thổ, gây đau khổ cho nhân dân Đại Việt:

                                           “Cớ sao lũ giặc sang xâm phạm

                                            Chúng bay sẽ bị đánh cho tơi bời”

                                           (Giặc dữ cớ sao phạm đến đây

                                            Chúng mày nhất định phải tan vỡ.)

Câu thơ thứ ba lên án hành động phi nghĩa, phản thiên nghịch địa của quân Tống, tố cáo, vạch trần chuyện xâm lược nước ta, biến nước ta thành quận huyện của Trung Quốc. Câu thơ thứ tư mang hình thức là một câu khẳng định hoàn toàn có cơ sở bởi tác giả đã chỉ ra một chân lý: những kẻ làm trái ngược với ý trời nhất định sẽ phải chuốc lấy thất bại thảm hại.

          Bằng thể thơ thất ngôn tứ tuyệt, giọng thơ dõng dạc, đanh thép, “Sông núi nước Nam” là bản tuyên ngôn độc lập đầu tiên khẳng định chủ quyền và lãnh thổ, nêu cao ý chí quyết tâm bảo vệ chủ quyền trước mọi kẻ thù xâm lược.

"Sông núi nước Nam" vang trên sông Như Nguyệt được coi như một bài thơ thần có giá trị to lớn trong việc răn đe, đánh đuổi kẻ thù. Qua bài thơ ta cũng cảm nhận được lòng nồng nàn yêu nước, lòng tự tôn và tinh thần đoàn kết dân tộc trong cuộc chiến chống giặc ngoại xâm bảo vệ tổ quốc.