Truyện ngắn “Sống chết mặc bay” của nhà văn Phạm Duy Tốn đã khắc họa tình cảnh của người nông dân vô cùng chân thực. Truyện mở đầu bằng một tình huống hết sức căng thẳng, gay cấn - mọi người đang cùng nhau gắng sức hộ đê. Thời gian lúc đó là gần một giờ đêm, nước sông Nhị Hà mỗi lúc một cao, trời mưa tầm tã không ngớt. Trong hoàn cảnh đó, người dân ra sức bảo vệ con đê: “Dân phu kể hàng trăm nghìn con người, từ chiều đến giờ, hết sức giữ gìn, kẻ thì thuổng, người thì cuốc, kẻ đội đất, kẻ vác tre, nào đắp, nào cừ, bì bõm dưới bùn lầy ngập quá khuỷu chân, người nào người nấy ướt như chuột lột”. Đọc đến đây, có ai mà không cảm thấy xót xa thay cho những người dân đang rơi vào một hoàn cảnh thật là khổ sở, éo le? Không khí lúc này thật căng thẳng, hãi hùng. Sự đối lập giữa sức người với sức nước đã lên tới điểm đỉnh: “Tuy trống đánh liên thanh, ốc thổi vô hồi, tiếng người xao xác gọi nhau sang hộ, nhưng xem chừng ai cù cũng mệt lử cả rồi. Ấy vậy mà trên trời thời vẫn mưa tầm tã trút xuống, dưới sông thời nước cứ cuồn cuộn bốc lên. Than ôi! Sức người khó lòng địch nổi với sức trời! Thế đê không sao cự lại được với thế nước! Lo thay! Nguy thay! Khúc đê này hỏng mất”. Những lời bình luận của nhà văn gợi cho người đọc cảm nhận được một thái độ đồng cảm, đau xót của tác giả. Vậy mà trong hoàn cảnh đó, viên quan phụ mẫu vẫn thản nhiên ngồi chơi bài, bỏ mặc người dân một mình chống chọi với bão lũ. Sự đối lập giữa khung cảnh ngoài đê và trong đình, giữa nhân dân và quan phụ mẫu đã cho thấy rõ nỗi thống khổ của nhân dân. ặc biệt là đoạn cuối truyện, tác giả vừa dùng ngôn ngữ miêu tả, vừa dùng ngôn ngữ biểu cảm để tả cảnh tượng vỡ đê và tỏ lòng ai oán cảm thương của mình đối với những người nông dân khốn cùng. Nhà văn muốn nhấn mạnh với người đọc rằng cuộc sống lầm than đói khổ của nhân dân không phải chỉ do thiên tai gây nên mà trước hết và trực tiếp hơn cả là do thái độ thờ ơ vô trách nhiệm, vô nhân đạo của những kẻ cầm quyền đương thời.

Từ xưa đến nay, nhân dân ta không bao giờ ngừng phải đấu tranh chống chọi với thiên địch lớn nhất của loài người - thiên tai, bão lũ, và khi đọc truyện ngắn "Sống chết mặc bay" của Phạm Duy Tốn, tôi càng hiểu sâu, nhìn nhận nhiều hơn về hình ảnh những con người khổ cực chống chọi lại sức trời. Mọi người bì bõm dưới bùn đất từ chiều tới giờ, xem chừng ai ai cũng mệt lử cả rồi. Nhưng những người dân tội nghiệp kia đang rất cố gắng, kẻ cuốc, người thuổng, kẻ vác tre, người đội đất, tiếng người ý ới gọi nhau sang hộ, với mong muốn là có thể bảo toàn được mạng sống, của cải và người thân trong gia đình. Nhưng, sức người trần mắt thịt làm sao địch nổi được sức trời, khi những cơn nước lũ từ từ trút xuống, cuốn trôi mọi thứ, kể cả người. Khung cảnh thật bi thảm làm sao! Đó là hình ảnh của những con dân chân lấm tay bùn, ngày ngày chăm chỉ đồng áng, mà nay nhìn cảnh của cải, ruộng nương và cả người thân bị cuốn đi, kể ra thương cảm vô cùng, lòng họ ai ai cũng đau đớn như cắt từng khúc ruột. Những hình ảnh ấy gây nên cho tôi bao thương cảm, bảo sự xót xa và kể cả sự căm giận, rằng, tại sao xã hội phong kiến thật bất công, chính quyền phong kiến thật thối nát!

@nguyentrucquynh1511