1. Sự thật lịch sử và nhận thức lịch sử:

Giống nhau :

- Đối tượng: là những gì diễn ra trong quá khứ gắn liền với con người và xã hội loài người. 

- Đều là bộ phận của Sử học và ngành khoa học lịch sử

Khác nhau: 

Hiện thực lịch sử : Hiện thực lịch sử chỉ có một và không thể thay đổi. Diễn ra trong quá khứ, tồn tại khách quan, độc lập, ngoài ý muốn của con người. Mang tính khách quan, độc lập với nhận thức của con người không có hiện thực lịch sử sẽ không có nhận thức lịch sử.

Nhận thức lịch sử: Là những hiểu biết của con người về lịch sử hiện thực, được trình bày, tái hiện theo chiều cách khác nhau. Nhận thức lịch sử rất đa dạng, phong phú. Nhận thức lịch sử vừa mang tính chủ quan vừa phụ thuộc vào hiện thực khách quan. Làm thế nào để nhận thức đúng về hiện thực lịch sử là nhiệm vụ của các nhà sử học và khoa học lịch sử.

Ví dụ CMT8 - 1945 có nhiều ý kiến cho rằng đây là một sự "ăn may", vì CMT8 diễn ra vào điều kiện thuận lợi khi quân Nhật đầu hàng đồng minh, thời cơ cách mạng ngàn năm xuất hiện. Tuy nhiên, trên thực tế để có được thành công của cách mạng tháng Tám Đảng ta có trải qua rất nhiều lần tập dượt cùng với sự chuẩn bị kĩ lưỡng. 

=> Một sự kiện lịch sử có thể có nhiều quan điểm cách nhìn nhận khác nhau.

2.

- Hiện thực lịch sử là những gì đã diễn ra trong quá khứ, tồn tại một cách khách quan, độc lập, ngoài ý muốn của con người. 

- Con người có khả năng nhận thức hiện thực lịch sử khách quan, vì vậy lịch sử còn là hiện thực khách quan có thể nhận thức được.

- Hiện thực lịch sử chỉ xảy ra có một lần duy nhất, không lặp lại, nhưng nhận thức lịch sử là một quá trình, trong đó, vượt qua những tác động của các yếu tố chủ quan, nhà sử học tiến tới tiếp cận lịch sử ngày càng khách quan, trung thực, gần với sự thật nhất trong khả năng có thể.