Từ ý thức về họa ngoại xâm, Trần Quốc Tuấn phân tích vận mệnh dân tộc trước nguy cơ xâm lược, chỉ rõ tác hại của những thói hư tật xấu, thái độ bàng quan của các tướng sĩ và kêu gọi rèn luyện binh pháp để chiến thắng kẻ thù. Bài hịch thể hiện cái tôi yêu nước vĩ đại trong trái tim người dũng tướng.

Cũng như “Hịch tướng sĩ”, “Bình Ngô đại cáo” cũng là một áng thiên cổ hung văn muôn đời bất hủ trong kho tàng văn học nước nhà, là bản tuyên ngôn độc lập hùng tráng tập trung hào khí của một dân tộc trong cuộc kháng chiến mười năm gian khổ, đau thương mà anh dũng chống quân Minh xâm lược, giành độc lập chủ quyền cho đất nước. Cùng với niềm tự hào dân tộc Nguyễn Trãi đã khẳng định một quan điểm “yêu nước thương dân”, vì cuộc sống bình an nhân dân mà trừng trị kẻ có tội:

“Việc nhân nghĩa cốt ở yên dân

Quân điếu phạt trước lo trừ bạo”

Ngọn cờ “nhân nghĩa” ấy là động lực làm nên cuộc kháng chiến gian khổ mà oanh liệt để giành độc lập cho dân tộc. 

• “Ta thường tới bữa quên ăn, nửa đêm vỗ gối; ruột đau như cắt, nước mắt đầm đìa”. Vị chủ tướng đang trải qua những ngày đêm căng thẳng. Không lo nghĩ sao được khi vận mệnh đất nước đang treo đầu sợi tóc? Nghe tiếng quân Mông thiện chiến, hung tàn nên không tránh khỏi tâm lí hoang mang
•  Là vị chủ soái nên trách nhiệm của ông càng nặng. Vì vậy, nỗi lo cứ thường trực trong lòng, cứ nặng trĩu cả ngày lẫn đêm. Đó là lời tâm sự sâu kín nhất mà ông bày tỏ với các tướng sĩ, mong họ hiểu mình, chia sẻ nỗi lo cùng mình và có ý thức trách nhiệm giết giặc cứu nước.
• Đó là thái độ căm phẫn, quyết không dung tha lũ giặc cướp nước “chỉ căm tức chưa xả thịt lột da, nuốt gan uống máu quân thù”. Các động từ mạnh kết hợp với phép tăng cấp, thậm xưng đã diễn tả sâu sắc lòng căm thù giặc, quyết không đội trời chung với bọn giặc.
• Khép lại đoạn văn là lời nguyền của Trần Quốc Tuấn “dẫu cho trăm thân này phơi ngoài nội cỏ, nghìn xác này gói trong da ngựa ta cũng vui lòng” đã nêu cao ý chí quyết tâm chiến đấu, sẵn sàng hi sinh để rửa hận cho nước, rửa nhục cho dân, bảo vệ chủ quyền dân tộc, lấy lại danh dự cho triều đình.