Nhà Lý sụp đổ vào năm 1226 do sự sắp đặt của Trần Thủ Độ, Lý Chiêu Hoàng nhường ngôi cho chồng là Trần Cảnh. Nhà Trần chính thức thay nhà Lý trị vì đất nước dưới trướng của vua Trần Thái Tông. Sau nắm quyền cai trị Nhà Trần tiến hành củng cố chính quyền. Vua Trần chấm dứt nạn cát cứ từ cuối thời Lý cho tới  khi Nguyễn Nộn ốm chết các lực lượng chống đối cơ bản bị dẹp.

Trong khi đó nước láng giềng phương Bắc – Trung Quốc đã bị chia cắt từ lâu về trước. Trước sự xâm lấn của nước Kim và người Nữ Chân, nhà Tống phải rút xuống phía nam. Ở phía tây bị nước Tây Hạ chia cắt.

Vào đầu thế kỷ XII, đất nước Mông Cổ ở phía bắc nước Kim được thống nhất trở nên lớn mạnh nằm dưới quyền cai quản của Thành Cát Tư Hãn. Năm 1227 Mông Cổ tiêu diệt Tây Hạ, năm 1234 tiêu diệt Kim ở phía nam. Đội quân Mông Cổ không ngừng lớn mạnh liên tục thực hiện các cuộc chiến tranh mở rộng bờ cõi.

Từ các nước phía Bắc, phía Tây, sang các nước Châu Âu và Tây Á. Tuy nhiên với lòng tham không đáy quân đội Mông Cổ tiếp tục tiến xuống phía nam để tiêu diệt Nam Tống. Năm 1254, quân Mông Cổ đánh chiếm nước Đại Lý (Vân Nam ngày nay).

Sau đó quân Mông Cổ tiếp tục kế hoạch xâm lược Nam Tống. Chúng muốn đánh chiếm Đại Việt để tạo thế “gọng kìm” bao vây Nam Tống. Mông Cổ cử các đoàn ngoại giao sang Đại Việt đề nghị vua Trần mở đường cho quân đội Mông Cổ đi qua để đến đất Tống. Vua Trần đã thẳng thừng từ chối lời đề nghị trên và cho bắt giam các nhà ngoại giao Mông Cổ.