Bối cảnh lịch sử :

• Phong trào yêu nước chống Pháp do giai cấp phong kiến lãnh đạo đã thất bại hoàn toàn, đầu thế kỉ XX cần có một xu hướng đấu tranh mới….
• Sự tác động của bối cảnh quốc tế (Pháp, Nhật Bản, Trung Quốc…) đã ảnh hưởng tới tư tưởng các nho sĩ yêu nước làm chuyển biến lập trường của họ theo xu hướng dân chủ tư sản hóa….
• Công cuộc khai thác thuộc địa lần thứ nhất của Pháp làm cho xã hội Việt Nam phân hóa giai cấp, từ đó dẫn tới nhiều xu hướng cách mạng mới…

Điểm mới :

• Mặc dù các phong trào vẫn do các nho sĩ yêu nước tiến bộ lãnh đạo, nhưng họ đã đoạn tuyệt con đường đấu tranh của giai cấp phong kiến cũ mà chủ trương đấu tranh theo xu hướng mới – dân chủ tư sản.
• Phong trào đấu tranh không chỉ bó hẹp, đơn điệu ở hình thức đấu tranh vũ trang như trước nữa mà nó hết sức phong phú: Vũ trung bạo động (Đông Du), cải cách (Duy Tân), mở trường dạy học (Đông Kinh Nghĩa Thục…)

Hoàn cảnh lịch sử: Đầu thế kỷ XX, chủ nghĩa tư bản đã chuyển sang giai đoạn đế quốc chủ nghĩa, tác động đến phong trào giải phóng dân tộc trên thế giới. Những luồng tư tưởng mới từ bên ngoài ảnh hưởng đến con đường cứu nước Việt Nam, như cuộc Duy Tân Minh Trị ở Nhật Bản năm 1868, cuộc vận động Duy Tân ở Trung Quốc năm 1898...  Chương trình khai thác thuộc địa lần thứ nhất của Thực dân Pháp (1897 - 1914) tác động đến kinh tế - xã hội Việt Nam, làm xuất hiện những giai cấp và tầng lớp mới như công nhân, tư sản, tiểu tư sản.... Những nét mới trong phong trào yêu nước Việt Nam đầu thế kỷ XX: Lãnh đạo phong trào: Là các văn thân sĩ phu yêu nước tiến bộ, chịu ảnh hưởng của khuynh hướng dân chủ tư sản như: Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh, Huỳnh Thúc Kháng... Lực lượng tham gia: Gồm nhiều giai cấp, tầng lớp mới như công nhân, tiểu tư sản, tư sản dân tộc... Mục tiêu đấu tranh: Không chỉ là giành độc lập dân tộc, mà còn chống phong kiến, đòi cải cách, canh tân đất nước, phát triển xã hội... Quy mô: Rộng lớn, ở cả trong nước và ở cả ngoài nước