Việc sử dụng nghệ thuật tương phản trong xây dựng hình tượng hai nhân vật Đôn-ki-hô-tê và Xan-cho Pan-xa giúp ta thấy được sự đối lập giữa 2 nhân vật, và cũng nhận ra mỗi nhân vật đều có điểm đáng khen và điểm đáng trách: Đôn Ki-hô-tê dũng cảm, có lí tưởng cao đẹp nhưng mơ tưởng viển vông; Xan-chô Pan-xa tỉnh táo nhưng lại hèn nhát, thực dụng. Tuy có sự tương phản nhưng cách xây dựng ấy không tách biệt mà bổ sung cho nhau làm nên một bài học vô cùng có ý nghĩa, đó là: sống có lí tưởng cao đẹp nhưng cần biết nhìn nhận thực tế một cách đúng đắn, khách quan. Ngoài ra tác giả qu việc xây dựng cặp hình tượng nhân vật tương phản này còn thể hiện sự ca ngợi những người tỉnh táo, biết sống vì mục đích, vì nghĩa lớn; nhưng đồng thời cũng phê phán, chế giễu những kẻ hèn nhát, u mê, đầu óc hoang tưởng và thực dụng.