Hình ảnh của tên quan phụ mẫu lòng lang dạ sói, vô trách nhiệm, thờ ơ trước tính mạng của người dân đã được tác giả Phạm Duy Tốn thể hiện rất sinh động qua văn bản : "Sống chết mặc bay" (1). Là cha mẹ của dân, có trách nhiệm đi hộ đê giúp dân nhưng lại ngồi trong đình cao, vững chãi chơi tổ tôm (2). Trong đình đèn điện thắp sáng, kẻ hầu người hạ tấp nập cho ta thấy một bầu không khí nhộn nhịp để phục vụ quan ăn uống, nghỉ ngơi (3). Khi quan đánh bài, không khí trong đình bỗng yên tĩnh, ở đây tác giả đã sử dụng nghệ thuật đối lập giữa không khí ngoài đê và trong đình (4). Ngoài đê " mưa gió ầm ầm, nước trút xuống ngày một mãnh liệt, xoáy thúc con đê ngày một yếu " dù vậy trong đình " không khí thật trang nghiêm " không ai dám to tiếng ngoài quan phụ mẫu (5). Quan ngồi uy nghi, chệm chễn, tay trái dựa gối xếp, chân phải duỗi thẳng ra để cho tên người hầu quỳ dưới đất mà gãi (6). Quan đi hộ đê mà mang theo bao người hầu kẻ hạ, cả những đồ dùng xa hoa, đắt tiền : " tráp đồi mồi, ống vôi chạm, đồng hồ vàng, ngoáy tai,... (7). Phép liệt kê của tác giả đã giúp miêu tả được chi tiết các đồ dùng của quan đồng thời cho ta thấy sự ăn chơi hưởng lạc, cuộc sống xa hoa của quan (8). Quan tập trung mọi tâm trí vào việc chơi bài mà không hề để ý đến việc hộ đê cũng như cảnh mưa gió càng lúc càng dữ dội bên ngoài (9). Khi tên nhà quê vào bẩm báo đê vỡ, quan lại sẵn sàng rũ bỏ trách nhiệm, đổ lỗi cho dân "ông cách cổ chúng mày, ... bỏ tù chúng mày" (10). Quan còn đe dọa, không muốn nghe bất cứ tin gì liên quan đến đê vỡ, sai lính đuổi cổ người dân phu ra ngoài để không bị làm phiền (11). Rồi quan lại hướng sự chú ý của mình vào ván bài đang dở, dù đê vỡ, nhà trôi, dân có chết thì cũng không quan trọng bằng việc người ta có bốc đúng quân mà ngài cần hay không (12). Đỉnh điểm của sự vô nhân tính chính là tâm trạng vui sướng của quan khi ù ván bài to, ngài vỗ tay xuống sập rồi kêu to, vừa xòe bài, miện vừa cười nói hả hê (13). Như vậy, lúc nhân dân lâm vào tình cảnh thảm sầu thì cũng là lúc tên quan sung sướng nhất, thật tàn ác làm sao ! (14). Tác giả đã sử dụng phép tương phản và tăng cấp để bộc lộ sự căm phẫn đối với tên quan phụ mẫu vô trách nhiệm và sự thương xót, đồng cảm cho số phận bất hạnh của người dân (15)

Nỗi khổ của người dân trong Sống chết mặc bay được Phạm Duy Tốn khắc họa rõ nét. Người dân phải đối chọi với thiên nhiên khắc nghiệt. Họ phải chịu cảnh vỡ đê. Đê vỡ với bao nhiêu hậu quả, thiên tai khiến con người khiếp sợ. Hàng trăm nghìn người dân đã tập trung ở trên đê “từ chiều đến giờ, hết sức giữ gìn” để mong cứu được con đê khỏi vỡ. Mọi người đều nỗ lực hết sức, mỗi người một việc để hộ đê: kẻ thì thuổng, người thì cuốc, kẻ đội đất, kẻ vác tre, “ nào đắp, nào cừ, bì bõm dưới bùn lầy ngập quá khủy chân, người nào người nấy lướt thướt như chuột lột”…  Biện pháp tu từ liệt kê, các động từ mạnh được sử dụng liên tiếp: cuốc, đội, vác, đắp,…các từ láy: bì bõm, lướt thướt, xao xác, tầm tã, cuồn cuộn … đã gợi tả được một cách chân thực cảnh tượng hối hả, căng thẳng,  nhếch nhác, thảm hại của người dân trên đê lúc đó. Các câu cảm thán được sử dụng liên tiếp: Than ôi! Lo thay! Nguy thay… gợi tả tâm trạng lo lắng, sợ hãi của người dân trước tình cảnh nguy cấp của con đê. Họ còn phải đối diện với sự thờ ơ của quan. Họ phải tự cứu lấy chính mình. Người dân đáng thương và khổ sở vô cùng.