Khi học và ôn tập các văn bản nhật dụng, học sinh cần tìm hiểu đặc điểm chung giữa ba văn bản: “Cổng trường mở ra”, “Mẹ tôi”, “Cuộc chia tay của những con búp bê”. Các văn bản này đều đề cập đến những vấn đề trẻ em, tình cảm gia đình, nhà trường. Đây đều là những chủ đề rất quan trọng của chương trình Ngữ văn phổ thông.

Nhân vật chính trong ba văn bản là trẻ em, xoay quanh các vấn đề về mối quan hệ trong gia đình (“Mẹ tôi”, ‘Cuộc chia tay của những con búp bê”) và nhà trường (“Cổng trường mở ra”).

Các tác giả đều lựa chọn cách viết giản dị, dễ hiểu, gần gũi và phù hợp với tâm lí trẻ thơ. Chẳng hạn hình thức của một bức thư, truyện ngắn, lời tâm tình của một người mẹ.

1,Cổng trưởng mở ra (Lý Lan)Tấm lòng thương yêu của người mẹ đối với con và vai trò to lớn của nhà trường.Văn biểu cảm như nhật kí tâm tình nhỏ nhẹ và sâu lắng.

2Mẹ tôi (Ét-môn-đô đơ A- mi-xi)Tấm lòng thương yêu trời biển, sự hi sinh tuyệt vời của người mẹ đối với người con; tình yêu thương, kính trọng mẹ là tình cảm thiêng liêng của con người.Văn biểu cảm qua hình thức một bức thư.

3Cuộc chia tay của những con búp bê (Khánh Hoài)Tình cảm gia đình vô cùng quý báu và quan trọng. Hãy cố gắng bảo vệ và gìn giữ tình cảm ấy.Văn tự sự có bố cục rành mạch, hợp lí.

4Một thứ quà của lúa non: cốm (Thạch Lam)Phong vị đặc sắc, nét đẹp văn hóa trong một thứ quà độc đáo và giản dị của dân tôc: Cốm.Văn tùy bút tinh tế, nhẹ nhàng, sâu sắc.

5Sài Gòn tôi yêu(Minh Hương)Nét đẹp riêng của Sài Gòn với thiên nhiên, khí hậu, nhiệt độ và nhất là phong cánh cởi mở, bộc trực, chân tình và trọng đạo nghĩa của người Sài Gòn.Nghệ thuật biểu hiện tình cảm, cảm xúc của tác giả qua thể văn tùy bút.

6Mùa xuân của tôi (Vũ Bằng)Cảnh sắc thiên nhiên, không khí mùa xuân ở Hà Nội và miền Bắc được cảm nhận, tái hiện trong nỗi nhớ thương tha thiết của người xa quê.Bút pháp tai hoa, tinh tế

7Ca Huế trên sông Hương (Hà Ánh Minh)Vẻ đẹp của Huế, một hình thức sinh hoạt văn hóa - âm nhạc thanh lịch và tao nhã, một sản phẩm tinh thần đáng trân trọng, bảo tồn.Bút kí về sinh hoạt, văn hóa: tả cảnh ca Huế trong một đêm trăng trên sông Hương, vừa giới thiệu những làn điệu dân ca Huế bằng giọng văn trữ tình.

8Sống chết mặc bay (Phạm Duy Tôn)Lên án gay gắt bọn quan lại phong kiến vô nhân đạo và bày tỏ niềm thương cảm vô hạn trước cảnh khổ của nhân dânTruyện ngắn hiện đại có nghệ thuật viết phong phú, (tương phản và tăng cấp), lời văn cụ thể, sinh động.

9Những trò lố hay là Va-ren và Phan Bội Châu (Nguyễn Ái Quốc)Vạch trần bộ mặt giả dối, tư cách hèn hạ của một tên thực dân phản bội giai cấp, đồng thời ca ngợi tư cách cao thượng, tấm lòng hi sinh vì dân vì nước của một nhà cách mạng anh hùng.Truyện ngắn có giọng văn sắc sảo, hóm hỉnh và khả năng tưởng tượng, hư cấu, xây dựng tình huống đặc biệt, khắc họa thật sắc sảo hai nhân vật hoàn toàn đối lập.