Ví dụ Tính thái từ: Ví dụ: “Đi luôn bây giờ” chỉ là một câu trần thuật bình thường. Nhưng khi ta thêm tình thái từ “à” vào cuối thành “Đi luôn bây giờ à?” thì nó sẽ trở thành một câu nghi vấn; thể hiện sự ngạc nhiên, có chút bất ngờ của người nói. Từ địa phương Bắc Bộ: U (mẹ), giời (trời)… + Từ địa phương Trung Bộ: mô (nào, chỗ nào), tê (kìa), răng (thế nào, sao), rứa (thế) , .. + Từ địa phương Nam Bộ: heo (lợn), thơm (dứa), ghe (thuyền), … + Con về tiền tuyến xa xôi Ví dụ biêt ngữ xã hội : Nghề dệt: xa, ống, suốt, thoi, go, hồ sợi, đánh suốt, sợi mộc, sợi hồ, …. + Nghề làm mòn: móc, lá, vanh, bắt vanh,… Trợ từ: Hôm nay Trâm Anh uống những 2 bịch sữa. Trợ từ trong ví Thán từ : Trời ơi! Tại sao trời lại mưa vào lúc này cơ chứ? Bài làm: Thời gian cứ thế trôi đi, con thoi thời gian cứ lẳng lặng dệt từng góc cạnh của cuộc sống. Điều đó, đồng nghĩa với việc, sẽ có những thứ trở thành “kỉ niệm” trong ta. Lật lại từng trang kỉ niệm của mình, tôi chợt nhớ lại món quà sinh nhật lần thứ mười hai của tôi. Chiều hôm ấy, tôi vội về nhà để lo bữa tối. Một đứa con gái vụng về như tôi thì không hề thích mấy công việc thế này, nhưng ba mẹ tôi đã về quê nên tôi đành phải làm vậy. Vừa về tới nhà, tôi đã thấy tin nhắn. À, thì ra là của mẹ: “Con vào phòng mẹ, mở cái ngăn tủ ra, con sẽ thấy điều bất ngờ.” Tôi vốn tò mò nên quên việc nhắn lại cho mẹ, vội chạy vào phòng mẹ, mở ngăn tủ ra. Tôi thấy một mảnh giấy ghi “Chúc mừng sinh nhật, con yêu!” phía dưới mảnh giấy là cái hộp xinh xắn thắt cái nơ màu tím. Thì ra hôm nay là sinh nhật của tôi, tôi chợt nhớ ra. Mẹ tôi đã chuẩn bị quà cho tôi từ lâu rồi ư? Tôi vui sướng mở hộp quà ra. Thật bất ngờ, trong chiếc hộp ấy lại có hai chiếc hộp nhỏ hơn nữa. Một chiếc màu xanh lục, một chiếc màu hồng. Chiếc hộp xanh lại có thêm một lỗ tròn xoe như đồng xu ở đáy. Điều bất ngờ là cả hai chiếc hộp hoàn toàn trống trơn. Một câu hỏi khá to xuất hiện trong tâm trí tôi: “Cái gì thế nhỉ?” Tôi vẫn chưa hiểu món quà có ý nghĩa gì. Nhưng tôi chợt nhận ra có một mẩu giấy nhỏ trong hộp nữa. Tôi cầm lên, thầm đọc: “Hằng ngày, con sẽ gặp nhiều niềm vui và cả những nỗi buồn. Con đựng nỗi buồn vào chiếc hộp xanh để nỗi buồn theo gió cuốn đi. Hãy đựng những niềm vui vào chiếc hộp màu hồng. Mẹ muốn rằng, niềm vui sẽ ở mãi bên con. Tặng con yêu của mẹ!” Đọc xong, tôi lặng người đi…Thời gian giúp con người trở nên trưởng thành hơn, giúp cho những món quà vô giá ấy trở nên quý giá trong tim mỗi người. Hai cái hộp mẹ tặng tôi là nguồn động lực lớn giúp tôi vượt qua khó khăn. Đây không phải là món quà mua vội trên vỉa hè, mà đây là một món quà chứa đầy tình yêu thương của mẹ.

1 . vd tình thái từ :

a . Tôi đã tin cậu vậy mà  : tình thái từ biểu lộ tình cảm , cảm xúc

b .  bài này phải làm thế này ư ? :tình thái từ nghi vấn 

2 . vd từ ngữ địa phương :

- mần, trốc (Nghệ Tĩnh)

- mè, thơm, heo, tô, cây viết, ghe, mắc cỡ (Nam Bộ)

- mô, tê, rứa, nác, tru (Thanh - Nghệ Tĩnh)

- biu điện, lịu đạn (Bắc Bộ)

- dề, dui dẻ (Nam Bộ)

    vd biệt ngữ xh( từ ngữ toàn dân )

- bưu điện, lựu đạn

- về, vui vẻ

- làm, đầu

- vừng, dứa, lợn, bát to, cây bút, thuyền, xấu hổ

- đâu, kia, thế, nước, trâu

- ngô

3

a. trợ từ

Trợ từ là những từ chuyên đi kèm một từ ngữ trong câu để nhấn mạnh hoặc biểu thị thái độ, đánh giá sự vật, sự việc được nói đến. Trợ từ thường do các từ loại khác chuyển thành. Một số trợ từ hay gặp là: những, chính , đích , ngay…

b.  vd thán từ

Trời ơi! Tại sao trời lại mưa vào lúc này cơ chứ?

Thán từ “trời ơi” nhằm mục đích thể hiện sự thất vọng khi trời mưa không đúng lúc.

Ồ! Thật là tuyệt vời! (Ngạc nhiên)

Hay quá! LẠi ghi thÊm bàn thắng rồi. (Phấn khích)

Lạy chúa tôi! Chuyện gì đã xảy ra thế này? (Không hiểu nổi chuyện gì đang xảy ra)

Hả? Mày vừa nói cái gì cơ? (Ngạc nhiên, khó tin)

    

4 TLV

Thật khó quên buổi sớm mai hôm đó! Hôm ấy , trời hơi se se, cái lạnh của mùa đông đến muộn, lất phất thêm mấy hạt mưa phùn. Trong lòng một  cậu bé vô tư 14 tuổi hôm nay có gì khang khác! Liệu có phải là dư âm của sinh nhật hôm trước vẫn còn chăng? vẫn vội vã khoác lên mình bộ đồ đồng phục với áo sơ mi trắng mẹ giặt tinh tươm và quần tây đen, có khác chăng chỉ là hôm nay tôi thấy lòng là lạ! Lạ mà chưa hiểu tại sao lai thế. Mải mê theo những dòng suy nghĩ tự lúc nào bước chân tôi đã đặt vào lớp 8A thân yêu và dừng lại bên chiếc bàn thân thuộc.

Bất giác, tôi chợt nhận ra có một mảnh giấy nhỏ cài sẵn trên khe bàn tự bao giờ. Tò mò, tôi mở mảnh giấy ra, đọc vội vàng như tìm thấy được quyển truyện tranh yêu thích, quên mất rằng nó có thể là dành cho người khác (thật may đúng là dành cho tôi!). Những dòng chữ quen quen, nắn nót nhưng cũng vẫn đủ để nhận ra đấy là chữ con trai: “Lát nữa bạn ra ngoài cổng trường nhé!”. Tôi nhận ra đó là nét chữ cậu bạn ngồi dãy bàn bên kia. Cậu ta  học giỏi nhất lớp mà lại còn kiêu kì nữa. Chính vì điều này mà chẳng mấy khi tôi nói chuyện gì với “hắn”. “Chuyện gì thế nhỉ? Chịu, chẳng đoán ra. Mà đoán làm gi cho mệt, cứ ra là biết thôi mà” - tôi tự nhủ. Nếu hôm đó tôi chỉ coi đây là một trò đùa của lũ bạn nghịch ngợm thì có lẽ bây giờ không ngồi đây, cầm trong tay chiếc cặp xanh thiên thanh và nhận ra nhiều điều quý giá về tình bạn, đặc biệt là tình bạn giữa tôi và người bạn ấy như lúc này.

Ngày hôm đó quả thật bất ngờ, vừa bước ra khỏi cổng trường tôi cảm thấy dường như có ai đó kéo tôi về một bên cánh cổng và giúi vào tay tôi một hộp quà nhỏ xinh xinh được thắt nơ thật đẹp. Vội vã nhìn lên trong phút chốc tôi cũng đủ nhận ra khuôn mặt đang ửng đỏ như trái cà chua của những bạn nhỏ ấy. Cậu ta lắp bắp nói với tôi đây là món quà sinh nhật muộn dành cho tôi. Tôi chưa kịp hiểu hết mọi chuyện thì cậu ấy lại nhanh chóng… biến mất bất ngờ như lúc xuất hiện!

Tôi đứng lặng im trong cái ồn ào của cổng trường trong giờ tan học. Không phải lần đầu tiên nhận quà nhưng tôi thấy nghèn nghẹn trong cổ họng vì 13 sinh nhật qua chưa một ai “chuộc lỗi” với tôi như vậy. Tôi chưa bao giở dám nghĩ “gã” kiêu căng ngạo mạn này lại có thì giờ để tâm đến những người xung quanh nhất lại là một thằng cũng lạnh lùng không kém gì “hắn” là tôi! Bạn ấy làm tôi thật sự ngạc nhiên. Tôi cẩn thận mở gói quà ra, đó là một chiếc găng tay thủ môn thật xinh xắn, đẹp đẽ , đặc biệt rất chắc chắn với những đường chỉ diễm lệ mà chắc chắn. Tôi mỉm cười. Bên cạnh những lời chúc mừng vẫn đúng cái giọng điệu không lẫn đi đâu được của một kẻ “vẫn - như - mọi - ngày”: “Mình nghĩ nó sẽ đẹp hơn chiếc cặp cậu đang dùng đấy!” Nhưng thật lạ tôi đã không hề nổi giận, trái lại tôi nhận ra đằng sau vẻ ngoài lạnh lùng kia là người bạn tuyệt vời mà tôi bấy lâu không nhận ra, một người cũng rất biết quan tâm đến người khác;

Chính điều này đã làm tôi thật sự xúc động và thay đổi cách đánh giá về con người. Chính điều nhỏ nhoi tưởng như vô tình ấy nhắc cho tôi điều tôi sợ nhất nhưng lại đang phạm phải đó là lối sống thờ ơ. Tôi chợt nhận ra tôi đã đòi hỏi quá nhiều ở người khác trong khi chính tôi không làm được gì cho họ, dù chỉ là một cái ôm cổ ba, một chiều nhổ tóc sâu cho mẹ, hay quên mất nở một nụ cười với cô bạn cùng bàn... Có một người đang thay đổi, còn tôi, tôi cũng nên làm điều gì đó để không phải gặp lại tôi của ngày xưa - tôi tự nhủ.

Từ đó tôi và “kẻ ngạo mạn” ấy trở thành bạn thân, chiếc cặp xanh thiên thanh ngày nào tôi vẫn cất giữ như một báu vật về một tình bạn thân thiết khởi đầu chẳng giống ai.

Đôi khi những người cạnh ta mang lại cho ta những thay đổi lớn mà trước đó ta không hề ngờ tới. Có những điều bình dị lắm mà ta không biết đó là vật báu. Và không phải ai cũng nhận ra ngày hôm qua mình đã bỏ qua điều gì. Nhận ra không phải để ngồi nuối tiếc mà nhận ra để biết mình đang được sống một cuộc sống với biết bao điều kì diệu.