Tuy ra đời gần sáu trăm năm, nhưng cho đến nay và muôn đời sau nữa, Bình Ngô đại cáo và những tác phẩm khác của Nguyễn Trãi mãi mãi đi sâu vào lòng người. Tư tưởng “nhân nghĩa” trong thơ văn Nguyễn Trãi thấm sâu, ngay khi mở đầu Bình Ngô đại cáo ông viết:

“Việc nhân nghĩa cốt ở yên dân,

Quân điếu phạt trước lo trừ bạo”

      Vậy nhân nghĩa là gì? Nho giáo cho rằng: Nhân nghĩa là quan hệ tốt đẹp giữa người với người trong cộng đồng. Khái niệm này mang nội hàm rất đẹp, rất tiến bộ và cao cả. Nguyễn Trãi đã khẳng định: Điều chủ yếu của nhân nghĩa là phải giữ “yên dân’’. Vì thương yêu dân, muốn cho dân được yên ổn làm ăn nên phải “trừ bạo” là từ những kẻ sách nhiễu dân.

       Từ quan hệ ứng xử mang tính cách cá nhân, Nguyễn Trãi đã nâng lên thành tư tưởng xã hội. một nhiệm vụ cụ thể, nói như Đinh Gia Khánh thì “tư tưởng nhân nghĩa này không mơ hồ, nó gắn chặt với chủ nghĩa yêu nước”. Chính vì “nhân nghĩa”, vì thương dân nên Nguyễn Trãi xem những hành động man rợ của quân Minh hành hạ dân như đốt lửa thiêu sống, đào hố để chôn sống những người dân vô tội là những việc phi nhân nghĩa, là bạo ngược, do đó chúng phải bị trừng phạt. Như vậy có nghĩa là “Việc nhân nghĩa”, hành động nhân nghĩa không phải một cái gì trừu tượng, chung chung, mà nó biểu hiện bằng “Việc” cụ thể, là chống quân xâm lược để giữ yên bờ cõi, tiêu diệt các cuộc phản nghịch chông triều đình để xây dựng xã hội “vua sáng, tòi hiền”. Việc ấy phải được giao phó cho quân đội. Nguyễn Trãi không mơ hồ về sự nghiệp giải phóng dân tộc có thể dùng đường lối thỏa hiệp cải lương để châm dứt can qua, hòa bình muôn thuở, mà phải có sức mạnh của lực lượng quân sự và sức mạnh của “đại nghĩa”.

 Quan niệm về tư tưởng nhân nghĩa của Nguyễn Trãi đã được thể hiện rõ nét trong Bình Ngô đại cáo. Ngay trong phần đầu của văn bản, tác giả đã đưa ra sự khẳng định về chủ quyền, về toàn vẹn lãnh thổ. Người đứng đầu nhà nước đã nhận ra được đó là vấn đề yên dân. Dân luôn là gốc trong mọi hành động cư xử của con người trong cuộc sống. Và một quốc gia muốn phát triển thì việc để nhân dân có cuộc sống ấm no, hạnh phúc quan trọng hơn cả.  Nhân nghĩa còn được thể hiện ở sự cảm thông, chia sẻ với nỗi thống khổ của người dân mất nước. Chứng kiến cảnh kẻ thù giày xéo nhân dân ta, ai ai cũng muôn phần đau xót. Nỗi đau lớn đến mức con người không dám nhìn lại. Nhân nghĩa là nền tảng sức mạnh để chiến thắng kẻ thù và đặc biệt nó được  thể hiện ở tinh thần chuộng hòa bình, tinh thần nhân đạo của dân tộc khi ta bổng cho kẻ thù ngoại xâm. Nhân nghĩa, yên dân, yêu chuông hòa bình, đó là sợi dây gắn kết làm nên cuộc sống tốt đẹp cho nhân dân.