Câu 1: Tự học thuộc

Câu 2:

Bài thơ không kể về lần thứ hai anh đội viên thức dậy, mà từ lần thứ nhất chuyển ngay sang lần thứ ba. Điều này cho thấy trong đêm, anh đã nhiều lần tỉnh giấc và lần nào cũng chứng kiến cảnh Bác Hồ không ngủ. 

Câu 3:

Đêm nay Bác ngồi đó
Đêm nay Bác không ngủ
Vì một lẽ thường tình
Bác là Hồ Chí Minh.

Đoạn thơ cuối khẳng định một chân lí đơn giản mà lớn lao: Bác không ngủ vì một lí do bình thường, dễ hiểu: Bác là Hồ Chí Minh. Nói đến Bác là nói đến tình thương và trách nhiệm rộng lớn, cao cả. Yêu nước, thương dân là đạo đức thuộc bản chất của Bác Hồ.

Câu 4:

Hình tượng Bác Hồ trong bài thơ thật thiêng liêng, cao cả. Bác lo cho việc nước, việc quân. Bác không ngần ngại hy sinh gian khổ để trực tiếp chỉ huy chiến dịch. Bác đã thức suốt đêm trầm ngâm, đăm chiêu, lặng lẽ… trong lúc mọi người đang say giấc ngủ. Bác thức vì thương chiến sĩ trong khói lửa chiến tranh, thương đoàn dân công đang ở ngoài rừng ướt lạnh. Hình tượng Bác – hình tượng người cha của lực lượng vũ trang nhân dân Việt Nam thật giàu lòng nhân ái. Bác xem từng chiến sĩ như những đứa con thân yêu của mình: Bác đốt lửa sưởi ấm cho anh chiến sĩ, Bác rón rén đi dém chăn cho từng người, từng người một. Bác đã đốt ngọn lửa yêu thương từ nơi trái tim mình để truyền hơi ấm cho con cháu. Điệp ngữ “từng người” trong bài thơ biểu hiện sự săn sóc chu đáo của Bác dành cho bao chiến sĩ. Người lính nào cũng được Bác chăm lo, chia phần yêu thương, một tình thương đằm thắm, dịu dàng tựa như lòng mẹ đối với những đứa con thơ.

Câu 2:

* Sự thay đổi trong tâm trạng và nhận thức của người lính có thể phân tích như sau:
- Lần thứ nhất:
+ Người lính ngạc nhiên vì: “Thấy trời khuya lắm rồi – Mà sao Bác vẫn ngồi – Đêm nay Bác không ngủ”.
+ Từ ngạc nhiên, người lính xúc động: “Càng nhìn lại càng thương” khi thấy vị lãnh tụ đốt lửa sưởi ấm cho các anh.
+ Nỗi xúc động dâng cao biến thành nỗi thổn thức. Trong sự xen cài mộng – thực, người lính cảm nhận được tình thương vô bờ của Bác: “Sợ cháu mình giật thột – Bác nhón chân nhẹ nhàng”, nhận thấy sự vĩ đại của Bác: “Bóng Bác cao lồng lộng - Ấm hơn ngọn lửa hồng”.
+ Lo lắng, băn khoăn cho sức khỏe Bác: “Không biết nói gì hơn – Anh nằm lo Bác ốm – Lòng anh cứ bề bộn – Vì Bác vẫn thức hoài”.
- Lần thứ ba: Câu chuyện được đưa tới đỉnh điểm. Tâm trạng của người lính có sự thay đổi khác biệt so với lần trước. Sự thay đổi ấy diễn ra như sau:
+ Người lính không chỉ bồn chồn mà chuyển sang hốt hoảng giật mình trước cảnh: “Bác vẫn ngồi đinh ninh – Chòm râu im phăng phắc”.
+ Lo cho sức khỏe của Bác, anh vội vàng nằng nặc, rồi nài nỉ (chú ý sự thay đổi: từ “Mời Bác ngủ Bác ơi!” thành “Bác ơi! Mời Bác ngủ!”). Người lính chỉ mong sao Bác chợp mắt một chút vì “Trời sắp sáng mất rồi”.
+ Khi mà tình thương Bác, lo cho Bác đạt tới đỉnh điểm thì cũng là lúc người lính hiểu lí do nào khiến Người không ngủ: “Bác ngủ không an lòng – Bác thương đoàn dân công – Đêm nay ngủ ngoài rừng – Rải lá cây làm chiếu – Manh áo phủ làm chăn”.
+ Hiểu được tình thương bao la của vị lãnh tụ, người lính muốn làm theo Bác, hạnh phúc khi được sống bên Người: “Lòng vui sướng mênh mông – Anh thức luôn cùng Bác”.
=> Sự thay đổi tâm trạng và nhận thức của người lính hiện lên rất chân thực và tự nhiên. Điều kì diệu nhất là anh được sống trong tình yêu thương của Bác, được gặp gỡ với Người. Đó là hạnh phúc lớn nhất trong cuộc đời người chiến sĩ.
Như vậy, cả hai lần người lính đều ngạc nhiên, lo lắng cho Bác Hồ; song đến lần thứ ba, người lính còn hiểu được tấm lòng, sự vĩ đại trong tâm hồn của Bác. Đến lần thứ ba, mọi thứ được đẩy lên đến đỉnh điểm.